Səməd Seyidov: Başqa dövlət başçısı tanımıram ki, Avropa Parlamentinin pulla yazılmış qətnamələrini rədd etsin
21:24 SiyasətGəlin etiraf edək ki, Prezident İlham Əliyevin 44 günlük müharibədən sonra bölgəmizdə yaratdığı yeni reallıq və bu ilin 8 avqustunda Vaşinqtonda Ermənistanla paraflanmış sülh müqaviləsi təkcə böyük tarixi hadisələr deyil, həm də beynəlxalq iqtisadi və geosiyasi təhlükəsizlik arxitekturasının yeni elementləridir. İkinci Dünya müharibəsindən sonra qurulan köhnə sistem 1989-cu ildə Berlin divarının uçması ilə sarsılmağa başladı, 1991-ci ildə Sovet İttifaqının süqutundan sonra isə tamamilə işləməz hala düşdü. O zaman təhlükəsizlik zəmanətləri olmadan, güclü beynəlxalq münasibətlərdən və tərəfdaşlardan məhrum qalaraq biz dərhal işğala, etnik təmizləmələrə və bütün o faciələrə məruz qaldıq. Şükürlər olsun ki, xalqımızın iradəsi və müdrikliyi bu fəlakətli şəraitdə Heydər Əliyevi hakimiyyətə gətirdi və bununla da dirçəlişimiz başladı.
Bu sözləri Teleqraf-a Azərbaycan-Amerika Birləşmiş Ştatları parlamentlərarası əlaqələr üzrə işçi qrupunun rəhbəri, Milli Məclisin Beynəlxalq münasibətlər və parlamentlərarası əlaqələr komitəsinin sədri, deputat Səməd Seyidov deyib.
O qeyd edib ki, beynəlxalq təhlükəsizlik sistemi artıq çökmüşdü, lakin o dövrdə bu prosesin yalnız Şərqi Avropa və Sovet məkanı ilə məhdudlaşdığı düşünülürdü: "Qərb isə soyuq müharibədən qalib çıxaraq daha da güclənmiş və sabit bir mərkəz kimi təqdim olunurdu. Bu təsəvvür isə dərin bir illüziya idi və zaman keçdikcə onun nə qədər yanlış olduğu üzə çıxdı. Lakin 1990-cı illərin reallığında Qərbin gücü və nüfuzu mübahisəsiz qəbul edilirdi.
Məhz həmin qüdrətdən istifadə edərək, dahi Heydər Əliyev Qlobal Qərblə dərin və möhkəm münasibətlər qurdu. "Əsrin müqaviləsi" bu siyasətin zirvəsi idi və Qafqaza aparıcı Qərb şirkətlərinin qapısını açdı. Onlar öz kapitalları və texnologiyaları ilə yanaşı, həm ölkəmizin inkişafı, həm də regionda onların mövcudluğu üçün təhlükəsizlik zəmanətləri gətirdilər. Qısa müddət ərzində ölkə dəyişdi, ayağa qalxdı, inkişaf yoluna çıxdı və dünya dövlətləri ilə zəruri əlaqələr və münasibətlər qurdu.
Lakin zaman keçdikcə Qlobal Qərbin, xüsusilə də Amerika Birləşmiş Ştatlarının göstərdiyi dəstək tədricən formal xarakter daşımağa başladı. Azadlıq və demokratiya kimi ali dəyərlər get-gedə ideoloji fetişə çevrilərək təsir dairələrinin genişləndirilməsi və Qərb ideologiyasının yayılması üçün vasitəyə dönmüşdü. Bu genişmiqyaslı proses yalnız bizi deyil, dünyanın bütün ölkə və regionlarını əhatə edirdi.
Yeni ideologiyanın paradoksu isə ondan ibarət idi ki, azadlıq şüarını daşımasına baxmayaraq, xalqlara öz inkişaf yolunu seçmək imkanı vermirdi. Başqa sözlə, Qlobal Qərbin yeni ideoloji doktrinasını qəbul edən dövlətlər azad olmur, əksinə, Qərbdən asılı, hətta vassal dövlətlərə çevrilirdilər".
Deputat bildirib ki, bu vəziyyəti "iPhone demokratiyası" adlı məqaləsində Urxan Seyidov olduqca dəqiq təsvir edir: "O, Qərb demokratiya modelini qəbul edən dövlətlərin zaman keçdikcə, lakin labüd şəkildə müstəqil və sərbəst fəaliyyət imkanından necə məhrum olduqlarını ətraflı izah edir.
Belə "demokratik" modellər startap prinsipi ilə işləyir və dövlətin öz institutları ilə deyil, Qərbin "idarəetmə və inkişaf mərkəzləri" adlandırılan strukturları ilə fundamental bağların qurulmasını nəzərdə tuturdu. Həmin "mərkəzlər" isə adətən beynəlxalq təşkilatlar və ya qeyri-hökumət qurumları formasında çıxış edir, istənilən təşəbbüslə bağlı "son hökmü" vermək hüququnu öz üzərlərinə götürürdülər.
Başqa sözlə, demokratiyanın yayılma sistemi elə bil ki, smartfon satışı prinsipi ilə işləyirdi: cihazı alan istifadəçi onun effektiv işləməsini yalnız proqram təminatlarının, xüsusi əlavələrin və yaddaş tutumunun davamlı yenilənməsi şərtilə təmin edə bilərdi - və bütün bunlara nəzarət isə həmin "şirkət"in, yəni Qərbin əlində idi.
Demokratiya kontekstində isə həmin "şirkət" rolunu qlobal Qərb oynayırdı, yəni o, yalnız təklif olunan qaydaların, şərtlərin və öhdəliklərin tam şəkildə qəbul olunması halında yeni ictimai münasibətlərin bütün üstünlüklərindən yararlanmağa icazə verirdi.
"İstifadə müqaviləsi"nə imza atan dövlət, əvəzində Qərbdən daimi dəstək alırdı - bu dəstək "mərkəzi server"dən gəlirdi və onun istənilən anda kəsilməsi həmin dövlətin fəaliyyətində ciddi pozuntulara səbəb olurdu.
Beləliklə, bu şəkildə qurulmuş sistem, qəbul edən dövlətlərə cəmiyyətin daxili parametrlərini və tənzimləmələrini müstəqil şəkildə dəyişmək imkanı vermirdi".
Onun sözlərinə görə, son vaxtlar Gürcüstanda baş verən hadisələr bu prosesin bariz nümunəsidir: "Faktiki olaraq qərarvermə suverenliyindən məhrum qalmış ölkə, sadəcə daxili ictimai prosesləri özü idarə etmək istədiyini bəyan etməklə, müstəqilliyini qorumaq kimi son dərəcə çətin bir problemlə üzləşdi.
Əgər hər hansı bir dövlət belə, sözdə "demokratik" asılılıqdan imtina edirdisə, dərhal bütün "ölümcül günahlarda" ittiham olunur, dünyadan təcrid edilmiş və "qüsurlu dövlət" kimi damğalanırdı. Bu siyasətin əsas müdafiəçilərindən biri olan Fərid Zəkəriyyə, hətta bu yanaşmanı "elmi" çərçivəyə salaraq belə dövlətləri "qeyri-liberal demokratiyalar" adlandırır və onların hələ Qərb cəmiyyət modeli səviyyəsinə çatmadığını vurğulayırdı.
Bunu təsdiqləmək üçün isə saysız-hesabsız siyasi motivli QHT-lər, müxtəlif şübhəli fondlarla maliyyələşdirilən ekspertlər, beynəlxalq təşkilatlar və yalançılığı ilə məşhur tabloidlər dərhal "şokedici" faktlar uyduraraq insan haqları, demokratiya, qanunun aliliyi pozuntuları barədə hesabatlar yayır, həmin ölkəni və onun siyasi rəhbərliyini demonizə edirdilər.
Soyuq müharibədə qalib gəlmiş qlobal Qərb, bu baxış bucağından yanaşdıqda, heç kimə rəhm etmirdi. Bu siyasətin bariz nümunəsi əvvəlcə Şərqi Avropada baş vermiş, daha sonra isə 2000-ci illərdə postsovet məkanına sirayət etmiş "rəngli inqilablar" idi. 2009-cu ildə ABŞ-da Barak Obamanın hakimiyyətə gəlişi ilə bu dalğa "Ərəb baharı" kimi cəlbedici ad altında bütün Yaxın Şərqi bürüdü. Bu proses bu gün də davam edir - Gürcüstan, Serbiya, Macarıstan və digər bir sıra ölkələrdə Qərbin aqressiv liberal ideologiyasının zorla tətbiqinə cəhdlər edilir, lakin bu siyasət artıq ciddi müqavimətlə qarşılaşır.
Biz də bu prosesin istisnası olmadıq. Bir zamanlar bizə iqtisadi və siyasi sabitlik zəmanəti verən, iqtisadi inkişafımıza şərait yaradan və bununla da böyük dividendlər qazandıran Qərb dünyası zamanla daxildən dəyişməyə başladı. O, əməkdaşlıqla bağlı mövqeyini qarşılıqlı fayda və hörmətə əsaslanan münasibətlərdən birtərəfli üstünlük və diktəyə əsaslanan münasibətlərə doğru yönəltdi.
Frensis Fukuyamanın da qeyd etdiyi kimi, üstünlük eyforiyası Qərb mənşəli liberal dəyərlərin mütləqləşdirilməsinə gətirib çıxardı. Bu isə inteqrasiyanın dərinləşməsini istər maliyyə institutları, istərsə də iqtisadi layihələr vasitəsilə artıq Qlobal Qərbin ideoloji və siyasi xəttinin qəbul edilməsi ilə şərtləndirməyə başladı.
Atılan hər yeni addım, Qərb cəmiyyət modelinin qeyd-şərtsiz qəbulunu tələb edən yeni tələblərlə müşayiət olunurdu. Bu tələblər sadəcə cəmiyyət üzvlərinin gündəlik həyatına deyil, həm də onların düşüncə tərzinə və dəyər dünyasına sirayət etməli idi.
2003-cü ildə Azərbaycanda hakimiyyətə gələn Prezident İlham Əliyev məhz bu problemlə üzləşdi - ölkənin müstəqilliyi və suverenliyi məsələsi 1992-1993-cü illərdəki kimi kəskin şəkildə gündəmə gətirildi. Əgər 90-cı illərin əvvəlində dahi Heydər Əliyev ölkənin siyasi xəritədə qalması üçün əlindən gələni edirdisə, İlham Əliyev Qərbin aqressiv liberalizminin siyasi ekspansiyasına qarşı çıxdı. Bu liberalizm, əslində, onunla əməkdaşlığa girən ölkələrin müstəqilliyini və özünütənzimləmə imkanlarını əlindən alırdı.
Bu, gücü və təsir dairəsi nəhəng olan, qarşısına çıxanı məhv etməyə hazır bir qüvvə ilə aparılan mürəkkəb, təhlükəli və ən əsası isə qeyri-bərabər mübarizə idi. Lakin məhz o, müasir tarixdə bu qüvvəyə meydan oxuyan və ultraliberallardan tez-tez qaynaqlanan həmin dağıdıcı göstərişlərə, təlimatlara tabe olmaqdan imtina edən ilk siyasətçilərdən biri oldu".
Komitə sədrinə görə, mən başqa bir dövlət başçısı tanımıram ki, Avropa Parlamentinin pulla yazılmış qətnamələrini cəsarətlə rədd etsin, eyni zamanda isə Avropa İttifaqı ilə əməkdaşlıq memorandumu imzalasın: "Mən başqa bir siyasətçi də tanımıram ki, 2024-cü ilin yanvarında AŞPA-nın ermənipərəst, təxribatçı və saxta qətnaməsinə görə nümayəndə heyətimizin oradan çıxmasını tam şəkildə dəstəkləsin, amma eyni zamanda Avropa Şurasının Baş katibini bir neçə dəfə qəbul edərək münasibətlərin gələcəyini açıq və konstruktiv formada müzakirə etsin.
Daha bariz nümunə isə ATƏT-in Minsk Qrupudur. Onlar onilliklər boyu bizi erməni işğalını qəbul etməyin zəruriliyinə inandırmağa çalışdılar. Prezident İlham Əliyev isə bu yanaşmanı rədd etdi, illərlə müzakirələr apardı və mövqeyimizi davamlı şəkildə gücləndirdi.
O, təkcə diplomatik üsullarla deyil, həm də yaratdığı yeni reallıqla rəqiblərini Azərbaycanla hesablaşmağa məcbur etdi. Güclü nitqləri, dəmir məntiqi və qətiyyətli arqumentləri ilə yanaşı, o, həll yollarını təklif etmirdi, yaradırdı. Beləliklə Qarabağın azad edilməsindən sonra yaranmış yeni reallıq Minsk prosesini də tarixin arxivinə göndərdi.
O, güclülərin öz maraqlarından geri çəkilmək istəmədiyi bir dünyada Azərbaycanın mövqelərini möhkəmləndirməli idi - və bunu bacardı! Azərbaycan Qoşulmama Hərəkatının tamhüquqlu üzvü kimi təşkilatı elə yüksək səviyyəyə qaldırdı ki, tarixdə ilk dəfə olaraq ölkəmizin sədrliyinin müddətinin uzadılması xahiş olundu. BMT-dən sonra ikinci ən böyük təşkilat olan Qoşulmama Hərəkatı elə bir nüfuza sahib oldu ki, onun mövqeyini nəzərə almamaq mümkün deyildi. Və bu mövqedə Azərbaycanın səsi də var idi, bu isə ölkəmiz üçün həyati dərəcədə vacib idi.
O, Azərbaycanın potensialını göstərməli idi və bunu bacararaq ölkəmizdə COP29 tədbirinin keçirilməsini təmin etdi, təşkilatın tarixində ən uğurlu forumlardan birini reallaşdırdı. Hərçənd ölkəyə qarşı hücumlar davam edirdi, onların mənfi təsiri isə artıq xeyli dərəcədə neytrallaşdırılmışdı.
O, Azərbaycanın coğrafi mövqeyini aktual və cəlbedici etməli idi və buna nail olaraq elə logistika layihələri yaradıb, elə terminallar inşa etdi ki, bütün ölkələrin və aparıcı iqtisadiyyatların diqqəti məhz Azərbaycana yönəldi.
Belə nümunələr çoxdur. Əsas isə odur ki, İlham Əliyev yalnız mövqeyini qorumaq və müdafiə etməklə, Azərbaycanın qəbul olunma səviyyəsini yüksəltməklə, ölkəmizin milli maraqlarının nəzərə alınmasını təmin etməklə deyil, həm də siyasi uzaqgörənliyindən istifadə edərək Azərbaycanı tarixi bir an üçün hazırlamağı bacardı, həmin an, 90-cı illərin əvvəlində Qərb tərəfindən dağıdılmış təhlükəsizlik sistemi artıq Qərbi, yəni aqressiv liberalizmin mərkəzi ideologiyasını sarsıtmağa başlamışdı".
İşçi qrupunun rəhbərinə görə, soyuq müharibənin qələbə eyforiyası artıq geridə qalmışdı, lakin "demokratiya ixracı"nın nəticələri xalqlar üçün tez-tez faciəyə çevrilirdi: "Zaman ötdükcə, bu faciənin təsirini daha çox ölkələr hiss etməyə başladı, xüsusilə rəngli inqilablar yaşayan dövlətlərdən Avropaya və Birləşmiş Ştatlara miqrasiya dalğaları başladıqda.
Siyasi xadimlər aydın görürdülər ki, demokratiya, insan hüquqları və qanunun aliliyi beynəlxalq münasibətlərdə şantaj, təzyiq və ya alver vasitəsi ola bilməz və olmamalıdır. Eyni zamanda onlar başa düşürdülər ki, ədalətsiz sülhü müasir dünyada əldə etmək qeyri-mümkündür və beynəlxalq qanunlara, davranış qaydalarına əməl edilmədən, məsələn, Minsk prosesi kimi süni, uydurma yanaşmalardan istifadə ağır nəticələrə yol açır.
Məsələ o həddə çatdı ki, liberal dəyərlərin üstünlüyünü bəyan edən ölkələr kritik situasiyalarda onlardan imtina edərək ikiüzlülük və sinizm nümayiş etdirməyə başladılar. Bu prosesin zirvə nöqtəsi 2020-ci ildə ABŞ-də keçirilən prezident seçkiləri oldu. Həmin vaxt Amerika Birləşmiş Ştatlarının 45-ci prezidenti Donald Tramp "dərin dövlətin" kobud müdaxiləsi nəticəsində seçkilərdə Co Baydenə uduzdu və bu, qlobalistlərin və ultra-liberalların ideyalarına inamı tamamilə sarsıtdı. Özünü demokratiyanın beşiyi kimi təqdim edən və digər xalqlara yüksək dəyərlər haqqında dərs oxuyan bir dövlətin o qədər aşağı enəcəyini və seçkilərdə sağ qalmaq və qalib gəlmək üçün poçt vasitəsilə səsverməyə əl atacağını təsəvvür etmək mümkün deyildi, lakin bu baş verdi.
Demək olar ki, eyni vaxtda, cəmi iki ay əvvəl, bizim bölgəmizdə 44 günlük Vətən müharibəsi başladı. Bu müharibə torpaqlarımızın işğalına son qoydu və həmin liberal ekstremistlərə, sol-radikal dairələrə və onların ermənipərəst havadarlarına həyata keçirdikləri siyasətin iflasa uğradığını açıq şəkildə göstərdi. Məhz buna görə də, ABŞ-da Trampın yeni prezidentlik uğrunda mübarizəsinin başlanması, onun cəsarətli mövqeyi və 2020-ci ilin noyabrında bizim tarixi qələbəmiz təkcə tarixdə üst-üstə düşən hadisələr deyil, həm də beynəlxalq təhlükəsizlik arxitekturasının yeni reallıqlarını formalaşdıran bir-biri ilə bağlı elementlərdir. Və çətin ki, kimsə bu münasibətlərin əsasının ilk dəfə məhz İlham Əliyev və Donald Tramp tərəfindən qoyulduğunu inkar etsin.
Dünya problemlərinə novator yanaşma liberal apoloqlar arasında şok hissi və rədd edilmə ilə qarşılanırdı və təsadüfi deyil ki, bizim qələbəmizdən və Donald Trampın bu qədər mübahisəli məğlubiyyətindən dərhal sonra qlobal Qərb bütün gücü ilə həm İlham Əliyevin, həm də Donald Trampın üzərinə hücum çəkərək onları və ətrafındakı insanları demonizasiya etməyə başladı.
Baydenlər, Makronlar, Menendezlər, Smitlər, Pelosi və digər aqressiv liberallar başa düşürdülər ki, beynəlxalq siyasətin yeni istiqaməti qarşısında onlar qlobal miqyasda uduzurlar. Onlar anlayırdılar ki, elə bir zərbə alıblar ki, bundan çətin ki, bərpa ola bilsinlər və buna görə də həmin şəxsləri qaralamaq üçün əllərindən gələn hər şeyi edirdilər".
Səməd Seyidov vurğulayıb ki, beş il ərzində biz şər qüvvələrə, korrupsiyalaşmış siyasətçilərə və jurnalistlərə, beynəlxalq təşkilatların yalançı qətnamələrinə qarşı mübarizə apardıq: "Donald Tramp isə prezidentliyin ikinci müddəti uğrunda beş illik mübarizə apardı. Bu mübarizələrin bir çox oxşar cəhətləri var idi. Həm İlham Əliyev, həm də Donald Tramp ədalət tələb edirdilər, hər ikisi milli maraqları prioritet sayırdı, hər ikisi üçün insanların sülh və rifah içində yaşaması hansısa ideoloji şüarlardan daha üstün idi. Məhz bu və digər amillər bu iki görkəmli siyasətçini bir-birinə yaxınlaşdırdı və bunun nəticəsi olaraq 2025-ci ilin avqustunda Vaşinqtonda görüş baş tutdu.
Onlar yalnız Qafqazda sülhü təmin etmək üçün deyil, həm də bütün dünyaya yeni dünya nizamının, yeni münasibətlərin, həqiqətə, qarşılıqlı hörmətə, ənənəvi dəyərlərə və dövlətlərin daxili işlərinə qarışmama prinsipinə əsaslanan yeni təhlükəsizlik sisteminin başlanğıcını elan etmək üçün görüşdülər. Bir zamanlar Qərb onları dəyişdirməyə çalışmışdı, amma nəticə tam əksinə oldu; indi isə bu görkəmli şəxslər Qərbi dəyişdirir, ona yenidən böyüklüyünü və cazibəsini qaytarırlar.
Sevindirici haldır ki, Ermənistan da Blinkinlərin, Baydenlərin, Makronların və onlar kimi şəxslərin niyyətlərinin Ermənistanı cəhənnəmə, yeni müharibəyə sürükləmək təhlükəsi daşıdığını dərk edərək bu təşəbbüslərə qoşuldu. Paşinyan, İlham Əliyev və Tramp ilə birlikdə Ermənistan-Azərbaycan sülh müqaviləsini paraflayan şəxs olaraq, yalnız gələcək sülh müqaviləsinin sənədinə deyil, həm də İlham Əliyev tərəfindən hazırlanmış və Donald Tramp tərəfindən tam dəstəklənmiş yeni beynəlxalq təhlükəsizlik sisteminə də imza atdı.
Yalnız bir suala cavab qalır: uduzan tərəf, yəni qlobal aqressiv liberalizm məğlubiyyətini qəbul etdimi? Düşünürəm ki, yox. Və buna görə də, Trampın yolu, Qafqazda sülh yalnız dəstəklənməli deyil, həm də qorunmalıdır. Elə bu mübarizə içində yeni dünya nizamı formalaşacaq".