"Məcburi köçkün”lər yeni hüquqi kimlik qazanırlar
"Məcburi köçkün" kimi təqdim olunan Azərbaycan vətəndaşları bu gündən yeni hüquqi kimlik qazanırlar. "Olaylar"ın xəbərinə görə, Milli Məclisin Əmək və sosial siyasət, İnsan hüquqları və Hüquq siyasəti və dövlət quruculuğu komitələrinin birgə iclasında komitə sədri Zahid Oruc bildirib ki, Mənzil Məcəlləsinə edilən dəyişikliklə yaradılacaq "İşğaldan Azad Edilmiş Ərazilərdə Daimi Məskunlaşdırma Fondu"na daxil olan yaşayış sahələri vətəndaşlara artıq icarə müqaviləsi əsasında deyil, mülkiyyət hüququ əsasında veriləcək.
"Qaçqınların və məcburi köçkünlərin statusu haqqında" Qanuna edilən dəyişikliklə şəxs işğaldan azad edilən ərazidə əvvəlki yaşayış yerinin əvəzinə yeni yaşayış sahəsi aldıqda və ya imkandan imtina etdikdə statusun itirilməsi hüquqi baxımdan dəqiq müəyyən olunur.
Nə nəticə çıxır?
1. Hüquqi statusun və kimliyin dəyişməsi- 30 ilə yaxın müddətdə beynəlxalq müstəvidə və ölkə daxilində "məcburi köçkün" və ya "qaçqın" statusu daşıyan vətəndaşlar, artıq rəsmən öz mülklərinin tamhüquqlu sahibi və azad edilmiş torpaqların sakinləri kimi yeni bir hüquqi kimlik qazanırlar. Bu, həm psixoloji, həm də hüquqi baxımdan mühüm bir keçiddir.
2. İcarə deyil, tam mülkiyyət hüququ yaranır
Ən önəmli praktik dəyişikliklərdən biri mənzil təminatı ilə bağlıdır. Əgər əvvəl Dövlət tərəfindən tikilən mənzillər məcburi köçkünlərə müvəqqəti istifadə (icarə) məqsədilə verilirdisə, indi "İşğaldan Azad Edilmiş Ərazilərdə Daimi Məskunlaşdırma Fondu" vasitəsilə vətəndaşlara verilən evlər birbaşa xüsusi mülkiyyət (kupça) statusu ilə təqdim olunacaq. Yəni vətəndaş öz evinin tam sahibi olacaq.
3. Sosial keçid dövrü
Belə məlum olur ki, statusun itirilməsi vətəndaşların sosial müdafiəsiz qalması demək deyil. Qanunvericilik burada "yumşaq keçid" nəzərdə tutur. Yəni şəxs azad olunmuş ərazilərdə yeni mənzil aldıqdan sonra köhnə "məcburi köçkün" statusunu itirir. Lakin status itirildiyi gündən etibarən belə, dövlətin təmin etdiyi sosial müdafiə tədbirləri və güzəştlər daha 3 il müddətinə davam edəcək. Bu, vətəndaşların yeni məskunlaşdığı yerdə iqtisadi cəhətdən tam formalaşmasına şərait yaratmaq üçün nəzərdə tutulub.
4. Keçmişdə köçənlərə şamilolunma (Keçid müddəası)
Qanunun ən ədalətli tərəflərindən biri də budur ki, bu qanun qəbul edilənədək (məsələn, son 1-2 ildə) artıq Qarabağa və Şərqi Zəngəzura köçmüş və orada mənzil almış vətəndaşlara da şamil olunacaq. Onlar da eyni hüquqi imtiyazlardan və mülkiyyət hüquqlarından tam yararlanacaqlar.
Beləliklə, bu islahat, "məcburi köçkünlük" dövrünün hüquqi baxımdan da tamamilə bağlanması və azad olunmuş ərazilərdə normal, dayanıqlı və hüquqi dövlət standartlarına uyğun dinc həyatın bərpa edilməsi deməkdir.