Azərbaycan metallurgiyasında yeni istehsal zəncirinin qurulması- ÖZƏL
"Azərbaycanın mineral resurs potensialının iqtisadi dövriyyəyə daha geniş cəlb edilməsi qarşıdakı illərin sənaye siyasətində mühüm istiqamətlərdən biridir. Prezident İlham Əliyevin 22 sentyabr 2026-cı il tarixli müşavirədəki çıxışı bu sahədə qarşıya qoyulan məqsədlərin sistemli xarakter daşıdığını göstərdi. Dövlət Proqramında əsas diqqət hasilatla yanaşı, xammalın ölkə daxilində emalına yönəldilir. Bu yanaşma mədənçilikdən metallurgiyaya qədər uzanan vahid istehsal zəncirinin formalaşdırılmasını nəzərdə tutur. Belə bir model mineral ehtiyatların iqtisadi potensialından daha geniş istifadə edilməsinə şərait yarada bilər. Eyni zamanda, ölkədə sənaye kooperasiyasının inkişafı üçün yeni imkanlar formalaşa bilər". "Olaylar" xəbər verir ki, bunu YAP Şuşa rayon təşkilatının 22 saylı ərazi partiya təşkilatının sədri Gülnar Səfərova deyib: "İstehsal zəncirinin başlanğıc mərhələsini filiz yataqlarının səmərəli istismarı təşkil edir. Hasil olunan filizin zənginləşdirilməsi onun sonrakı sənaye proseslərinə hazırlanması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Daha sonra pelet və briketləşdirilmiş dəmir kimi məhsulların istehsalı emal mərhələsinin genişləndirilməsinə imkan verir. Bu məhsulların metallurgiya müəssisələrində istifadə olunması yerli xammal bazasının formalaşmasına xidmət edə bilər. Beləliklə, filizin hasilatı ilə hazır sənaye məhsulu arasında bir neçə texnoloji mərhələdən ibarət əlaqəli sistem yarana bilər. Bu sistemin qurulması əlavə dəyərin daha böyük hissəsinin ölkə daxilində yaradılmasına imkan verə bilər.
Metallurgiya sənayesinin inkişafı üçün yalnız xammal ehtiyatlarının mövcudluğu kifayət etmir. Bununla yanaşı, müasir istehsal avadanlıqlarının, enerji təminatının və müvafiq infrastrukturun yaradılması da tələb olunur. Yeni müəssisələrin texnoloji baxımdan bir-biri ilə əlaqələndirilməsi istehsal proseslərinin səmərəliliyini artıra bilər. Rəqəmsal idarəetmə və avtomatlaşdırma imkanlarından istifadə sənaye proseslərinin daha dəqiq təşkilinə şərait yarada bilər. Eyni zamanda, məhsul keyfiyyətinə nəzarət sistemlərinin gücləndirilməsi xarici bazarlara çıxış imkanlarını genişləndirə bilər. Bütün bu amillər metallurgiya sənayesinin müasir istehsal standartlarına uyğun qurulması üçün əhəmiyyətlidir.
Dövlət Proqramının əsas istiqamətləri arasında dəmir filizi ilə yanaşı, alüminium, mis və qızılın da xüsusi yer tutması sənaye xammalının müxtəlifliyini göstərir. Bu resursların hər biri ayrı-ayrı istehsal sahələri üçün mühüm əhəmiyyətə malikdir. Mis istehsalının genişləndirilməsi elektrik və digər texnoloji sahələr üçün xammal bazasının inkişafına şərait yarada bilər. Alüminiumun emal imkanlarının artırılması yüngül metal məhsullarının istehsalını genişləndirə bilər. Qızıl sektorunda yeni layihələrin həyata keçirilməsi isə mədən sənayesinin ixrac potensialına təsir göstərə bilər. Müxtəlif istiqamətlərin vahid proqramda birləşdirilməsi mineral resurslardan kompleks istifadəyə imkan yaradır.
Yeni istehsal zəncirinin formalaşması əmək bazarında da dəyişikliklər yarada bilər. Mədən, zənginləşdirmə və metallurgiya müəssisələrinin fəaliyyəti mühəndis, texnoloq, geoloq, mexanik və digər ixtisaslara tələbatı artıracaq. Bu isə peşə və ali təhsil müəssisələrinin sənaye ehtiyaclarına uyğun kadr hazırlığı məsələsini aktuallaşdırır. Yerli mütəxəssislərin hazırlanması sənaye müəssisələrinin davamlı fəaliyyətinin təmin edilməsi baxımından mühüm amildir. Eyni zamanda, yeni texnologiyalarla işləyə bilən kadrların formalaşdırılması istehsalın keyfiyyətinə təsir göstərə bilər. Beləliklə, metallurgiyanın inkişafı insan kapitalının gücləndirilməsi ilə də müşayiət oluna bilər.
Dövlət Proqramının əsas hədəfləri bu istehsal modelinin iqtisadi nəticələrini də konkretləşdirir. 2030-cu ilədək sektorun ÜDM-ə töhfəsinin 1,8 milyard manata, illik ixrac potensialının isə 3,4 milyard manata çatdırılması nəzərdə tutulur. Bu göstəricilər hasilatın deyil, emal və sənaye istehsalının genişləndirilməsinə əsaslanan inkişaf modelinin əhəmiyyətini göstərir. Yeni müəssisələrin yaradılması və mövcud güclərin artırılması bu nəticələrin əldə edilməsinə xidmət edə bilər. İnvestisiyaların və müasir texnologiyaların cəlb olunması da prosesin mühüm tərkib hissəsidir. Beləliklə, Dövlət Proqramı Azərbaycan metallurgiyasında xammaldan yüksək əlavə dəyərli məhsula qədər uzanan yeni sənaye zəncirinin formalaşdırılması üçün çərçivə yaradır".