Azərbaycan-Türkiyə əməkdaşlığında yeni istiqamətlər: Yaşıl enerji və Orta Dəhliz- ÖZƏL
Xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov bildirib ki, Azərbaycan və Türkiyə arasında yeni perspektivlər vəd edən layihələr üzrə işlər aparılır. O, xüsusilə yaşıl enerji, Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu və Orta Dəhliz üzrə əməkdaşlığı qeyd edib. Nazir iki ölkə arasında iqtisadi əməkdaşlığın 5,7 milyard dollara çatdığını, 2026-cı ilin ilk 8 ayında isə 3,2 milyard dollar təşkil etdiyini bildirib.
Azərbaycan və Türkiyə arasında yaşıl enerji və Orta Dəhliz üzrə yeni layihələrin genişlənməsi iki ölkənin regional geoiqtisadi mövqeyinə necə təsir göstərə bilər? Türkiyə üzərindən Avropa bazarlarına alternativ enerji ixracı perspektivi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərində hansı yeni imkanlar yarada bilər?
Mövzu ilə bağlı Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri, iqtisadçı Akif Nəsirli Olaylar.az-a açıqlama verib:
" Azərbaycan-Türkiyə əməkdaşlığında yaşıl enerji və Orta Dəhliz layihələrinin genişlənməsi iki ölkənin iqtisadi rolunu sadəcə ikitərəfli ticarət tərəfdaşlığından daha geniş regional enerji və logistika platformasına çevirə bilər. Hazırda Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu və Orta Dəhlizin inkişafı üzrə əməkdaşlıq regional tranzit imkanlarının artırılması istiqamətində davam edir.
Orta Dəhlizin əsas üstünlüyü Azərbaycanın Xəzər üzərindən Mərkəzi Asiyanı Türkiyə və Avropa ilə birləşdirən marşrutdakı rolunu gücləndirməsidir. Yük axınları artdıqca bunun Azərbaycana tranzit gəlirləri, logistika, anbar, gömrük və digər xidmətlərdən əlavə gəlirlər gətirməsi mümkündür. Türkiyə üçün isə Azərbaycan üzərindən Mərkəzi Asiyaya çıxış imkanlarının genişlənməsi ölkənin regional logistika mərkəzi rolunu gücləndirə bilər. Rəsmi səviyyədə də Orta Dəhlizin Asiya ilə Avropanı birləşdirən strateji marşrut kimi əhəmiyyəti vurğulanır.
Yaşıl enerji istiqamətində isə məsələ daha uzunmüddətli xarakter daşıyır. Azərbaycanın günəş və külək enerjisi potensialının artırılması ilə paralel olaraq Türkiyə və daha sonra Avropa bazarlarına elektrik enerjisinin ötürülməsi üçün müxtəlif kabel layihələri üzərində iş aparılır. Azərbaycan rəsmilərinin açıqlamalarına görə, Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə-Bolqarıstan istiqamətində quru elektrik kabeli layihəsi də icra mərhələsindədir, Qara Dəniz sualtı kabeli isə Azərbaycanı Gürcüstan üzərindən Rumıniya və digər Avropa ölkələri ilə əlaqələndirməyi nəzərdə tutur.
Türkiyə üzərindən Avropaya yaşıl enerji ixracının reallaşması Azərbaycan üçün xüsusilə əhəmiyyətli ola bilər. Çünki bu halda Azərbaycanın Avropa enerji bazarındakı rolu yalnız neft və qazla məhdudlaşmayacaq, elektrik enerjisi də ixrac məhsuluna çevriləcək. Bu, həm enerji ixracının şaxələndirilməsi, həm də bərpa olunan enerji sektoruna xarici investisiyaların cəlb edilməsi üçün əlavə imkan yaradar.
Lakin bunun qarşısında ciddi texniki və iqtisadi məsələlər də var. Elektrik enerjisinin ixracı üçün böyük istehsal gücü, ötürücü şəbəkələrin genişləndirilməsi, uzunmüddətli alqı-satqı müqavilələri və rəqabətqabiliyyətli tariflər lazımdır. Buna görə yaşıl enerji layihələrinin əhəmiyyətini yalnız gələcək ixrac gəlirləri ilə deyil, Azərbaycanda yeni enerji infrastrukturu və investisiya ekosistemi yaratması ilə də qiymətləndirmək lazımdır.
Nəticədə, Orta Dəhliz Azərbaycana tranzit və logistika, yaşıl enerji isə yeni ixrac və investisiya imkanları verə bilər. Bu iki istiqamət bir-birini tamamladıqda Azərbaycan-Türkiyə əməkdaşlığı regionda həm enerji, həm də nəqliyyat bağlantılarının əsas dayaqlarından birinə çevrilə bilər".
Zeynəb Mustafazadə