Bakı-Ankara müttəfiqliyi Türk dünyasının gələcəyini müəyyənləşdirir- ÖZƏL

"Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə telefon zəngi və dövlətimizin başçısını Türk Dövlətləri Təşkilatının 13-cü Zirvə Görüşünə dəvət etməsi Bakı-Ankara münasibətlərinin strateji mahiyyətini bir daha nümayiş etdirir. Azərbaycan və Türkiyə arasındakı əlaqələr klassik diplomatik münasibətlərin çərçivəsini çoxdan geridə qoyub. Bu münasibətlərin təməlində ortaq tarix, mədəniyyət, milli kimlik, siyasi etimad və regional proseslərə dair üst-üstə düşən strateji baxışlar dayanır. Prezidentlər arasındakı müntəzəm təmaslar göstərir ki, iki ölkə regional və qlobal dəyişikliklər fonunda öz siyasətlərini əlaqələndirməyə, ortaq maraqlarını qorumağa və qarşıya çıxan imkanlardan birlikdə yararlanmağa xüsusi əhəmiyyət verir".

Bu fikirləri politoloq Tural İsmayılov Olaylar.az-a açıqlamasında söyləyib:

"Azərbaycanın dövlət müstəqilliyinin bərpasının 35-ci ildönümü münasibətilə Prezident İlham Əliyevin təbrik edilməsi də siyasi və mənəvi baxımdan diqqətəlayiqdir. Türkiyə Azərbaycanın müstəqilliyini ilk tanıyan dövlət olub və bu tarixi mövqe iki ölkənin münasibətlərində xüsusi yer tutur. Bu gün isə söhbət yalnız müstəqilliyə verilən mənəvi dəstəkdən getmir. Azərbaycan özünün iqtisadi, hərbi və diplomatik imkanları ilə regionun aparıcı dövlətlərindən birinə çevrilib. Türkiyə ilə münasibətlər də məhz suverenliyə hörmət, bərabərhüquqlu tərəfdaşlıq və ortaq strateji məqsədlər əsasında daha yüksək mərhələyə yüksəlib.

İlham Əliyevin Ankarada keçiriləcək Türk Dövlətləri Təşkilatının 13-cü Zirvə Görüşünə dəvət olunması bu kontekstdə xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan Türk dünyasının siyasi inteqrasiyasının dərinləşməsində mühüm rol oynayan ölkələrdəndir. Bakı Türk Dövlətləri Təşkilatına sadəcə ortaq dil və mədəniyyət üzərində qurulan platforma kimi yanaşmır. Azərbaycanın baxışında bu təşkilat iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi, nəqliyyat bağlantılarının inkişafı, enerji təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi və üzv dövlətlərin beynəlxalq mövqelərinin gücləndirilməsi üçün real siyasi mexanizmdir. Türkiyənin ev sahibliyi edəcəyi zirvə görüşü bu istiqamətlər üzrə yeni təşəbbüslərin irəli sürülməsi və mövcud razılaşmaların praktiki nəticələrə çevrilməsi baxımından əhəmiyyətli platforma ola bilər.

Mövcud geosiyasi şərait Türk dövlətləri arasında əməkdaşlığın əhəmiyyətini daha da artırır. Beynəlxalq münasibətlər sistemində güc mərkəzləri arasında rəqabətin kəskinləşməsi, təchizat zəncirlərinin yenidən qurulması, enerji marşrutlarının strateji əhəmiyyətinin artması və regional münaqişələrin yaratdığı qeyri-müəyyənlik dövlətləri daha etibarlı tərəfdaşlıqlar qurmağa sövq edir. Türk dövlətləri geniş coğrafiyada yerləşmələri, təbii ehtiyatları, insan potensialı və nəqliyyat imkanları ilə böyük əməkdaşlıq perspektivlərinə malikdirlər. Bu potensialın reallaşdırılması üçün siyasi iradənin iqtisadi layihələrlə, institusional mexanizmlərlə və uzunmüddətli fəaliyyət proqramları ilə tamamlanması vacibdir.

Azərbaycan və Türkiyənin qarşıdakı zirvə görüşündə ön plana çıxara biləcəyi əsas istiqamətlərdən biri Orta Dəhlizin inkişafı olacaq. Asiya ilə Avropa arasında yükdaşımaların alternativ marşrutlara yönəldiyi bir şəraitdə Xəzər dənizi, Cənubi Qafqaz və Türkiyə üzərindən keçən nəqliyyat bağlantıları xüsusi əhəmiyyət qazanır. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi, liman infrastrukturu və dəmir yolları, Türkiyənin isə geniş nəqliyyat şəbəkəsi və Avropa bazarlarına çıxış imkanları bu əməkdaşlığı strateji səviyyəyə yüksəldir. Söhbət yalnız tranzit gəlirlərinin artırılmasından getmir. Məqsəd Türk dövlətlərinin beynəlxalq ticarətdə rolunu gücləndirmək, yükdaşımaların səmərəliliyini artırmaq və regionu qlobal iqtisadi əlaqələrin etibarlı iştirakçısına çevirməkdir.

Bu baxımdan Zəngəzur istiqamətində nəqliyyat bağlantılarının açılması və TRIPP layihəsinin reallaşdırılması da geniş regional əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında maneəsiz və etibarlı bağlantıların təmin edilməsi ölkəmizin milli maraqları baxımından mühüm məsələdir. Eyni zamanda, bu bağlantılar Türkiyənin türk dövlətləri ilə quru nəqliyyat əlaqələrinin genişlənməsinə və Orta Dəhlizin imkanlarının artmasına xidmət edə bilər. Burada əsas prinsip Azərbaycanın suveren hüquqlarının, ərazi bütövlüyünün və yurisdiksiyasının təmin olunmasıdır. Nəqliyyat layihələrinin uğuru siyasi bəyanatlarla deyil, konkret razılaşmalar, infrastrukturun qurulması və davamlı fəaliyyət mexanizmləri ilə müəyyənləşəcək.

Digər mühüm istiqamət enerji əməkdaşlığıdır. Azərbaycan enerji resurslarının istehsalı və ixracı, Türkiyə isə tranzit və enerji bazarlarına çıxış imkanları ilə Türk dünyasının iqtisadi əlaqələrində mühüm mövqeyə malikdir. Mövcud enerji infrastrukturunun inkişaf etdirilməsi, elektrik enerjisi bağlantılarının genişləndirilməsi, bərpaolunan enerji layihələri və gələcəkdə yaşıl enerjinin ixracı üzrə əməkdaşlıq yeni perspektivlər yaradır. Azərbaycanın Xəzər hövzəsindəki bərpaolunan enerji potensialının Türkiyə üzərindən daha geniş bazarlara çıxarılması uzunmüddətli iqtisadi dividendlərlə yanaşı, Türk dövlətlərinin enerji təhlükəsizliyinə də töhfə verə bilər.

Türk dünyasında iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşdirilməsi də diqqət mərkəzində olmalıdır. Ticarət dövriyyəsinin artırılması, gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi, rəqəmsal ticarət platformalarının yaradılması, investisiyaların qarşılıqlı təşviqi və sənaye kooperasiyası üzv dövlətlərin real iqtisadi maraqlarına cavab verir. Türk Dövlətləri Təşkilatının potensialı yalnız yüksəksəviyyəli görüşlərin intensivliyi ilə ölçülməməlidir. Bu platformanın uğuru sahibkarların fəaliyyətində, yeni istehsal müəssisələrinin yaradılmasında, iş yerlərinin açılmasında və vətəndaşların gündəlik həyatında hiss olunan nəticələrlə müəyyən ediləcək.

Təhlükəsizlik və müdafiə sahəsində koordinasiya da dəyişən beynəlxalq şəraitdə aktuallığını qoruyur. Azərbaycanın və Türkiyənin müdafiə sənayesi, hərbi təlimlər, müasir texnologiyalar və təhlükəsizlik təcrübəsi üzrə əməkdaşlığı dövlətlərin müdafiə qabiliyyətinin möhkəmləndirilməsinə xidmət edir. Türk dövlətləri arasında terrorçuluq, transmilli cinayətkarlıq, kibertəhlükəsizlik təhdidləri və informasiya məkanında aparılan manipulyasiyalara qarşı təcrübə mübadiləsi də əhəmiyyətli istiqamətlərdəndir. Bununla yanaşı, Türk dünyasının beynəlxalq platformalarda daha fəal təmsil olunması, üzv dövlətlərin suverenliyinə və ərazi bütövlüyünə hörmət prinsipinin müdafiəsi ortaq siyasi gündəliyin vacib hissəsi olaraq qalır.

Bütün bunlarla yanaşı, Türk dünyasının gələcək inkişafı üçün humanitar və texnoloji əməkdaşlığın genişləndirilməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Təhsil, elm, süni intellekt, rəqəmsal iqtisadiyyat, ortaq elmi tədqiqatlar və gənclər arasında mübadilə proqramları uzunmüddətli inteqrasiyanın sosial əsaslarını gücləndirə bilər. Ortaq tarixi və mədəni irsin qorunması, türk dilləri arasında əlaqələrin genişləndirilməsi və mədəni layihələrin dəstəklənməsi isə siyasi əməkdaşlığı cəmiyyətlər səviyyəsində daha da möhkəmləndirər.

Ərdoğan və İlham Əliyev arasında telefon danışığına bu geniş kontekstdən yanaşmaq lazımdır. Bakı ilə Ankara arasındakı münasibətlər Türk dünyasının gələcək inkişafı üçün mühüm siyasi dayaqlardan biridir. Azərbaycan öz müstəqil xarici siyasəti, artan iqtisadi imkanları və regional təşəbbüsləri ilə bu prosesdə aparıcı mövqeyini qoruyur. Türkiyə ilə strateji tərəfdaşlıq isə həmin mövqenin daha geniş coğrafiyada möhkəmlənməsinə şərait yaradır. Qarşıdakı zirvə görüşünün əhəmiyyəti də məhz ortaq siyasi iradənin konkret iqtisadi, nəqliyyat, enerji və təhlükəsizlik layihələrinə çevrilməsi imkanlarında üzə çıxacaq. Türk dövlətləri arasında əməkdaşlıq nə qədər sistemli və nəticəyönümlü qurularsa, Türk dünyasının beynəlxalq münasibətlər sistemində çəkisi də bir o qədər artacaq".

Zeynəb Mustafazadə