Qlobal ərzaq böhranı təhlükəsi: Azərbaycanı hansı risklər gözləyir?- ÖZƏL

FAO-nun 2026-cı il hesabatına görə, 2025-ci ildə dünyada 645 milyon insan aclıqdan əziyyət çəkib, 2,1 milyard insan isə ərzaq təminatsızlığı ilə üzləşib. Gələcək illərlə bağlı proqnozlar da qlobal ərzaq böhranı riskini artırır.

Dünyada ərzaq təminatsızlığının artmasının əsas iqtisadi səbəbləri hansılardır və bu vəziyyət qlobal iqtisadiyyata necə təsir edə bilər?
Mövcud tendensiya davam edərsə, Azərbaycan ərzaq qiymətlərinin artımı və ərzaq təhlükəsizliyi baxımından hansı risklərlə üzləşə bilər?
Mövzu ilə bağlı Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri, iqtisadçı  Akif Nəsirli Olaylar.az-a açıqlama verib:

" Əvvəlcə bir dəqiqləşdirmə: FAO-nun 2026-cı il hesabatına görə, aclıq üçüncü il ardıcıl azalıb, lakin bu irəliləyiş kövrək, qeyri-bərabər və 2030-cu ilədək Dayanıqlı İnkişaf Məqsədlərinə çatmaq üçün kifayət deyil. Yəni vəziyyət pisləşmir, amma risklər qalır. Hesabat proqnozlaşdırır ki, 2030-cu ildə təxminən 520 milyon insan hələ də aclıqla üzləşə bilər.
Ərzaq təminatsızlığının əsas iqtisadi səbəbləri bunlardır: enerji və gübrə qiymətlərinin artması - inflyasiya, münaqişələr və təchizat zəncirinin pozulması, iqlim şoklarının (quraqlıq, sel, isti) məhsuldarlığı azaltması, borc yükü və yüksək məzənnə təzyiqi altında olan ölkələrin idxalı ödəməkdə çətinlik çəkməsi, eləcə də gəlirlərin azlığı. Hesabatda xüsusilə qeyd olunur ki, qida istehsalı artsa da, saxlama, emal, daşıma və pərakəndə satış mərhələlərində xərclər yığıldığı üçün qidalı məhsullar çox vaxt bahalı qalır. Hesabatın yenilənmiş proqnozunda Yaxın Şərqdəki münaqişənin təsiri də nəzərə alınıb: enerji və gübrə qiymətlərinin yüksəlməsi ərzaq inflyasiyasına təsir etdiyi üçün 2030-cu ildə aclıq çəkənlərin sayı 510-520 milyon ola bilər, münaqişədən əvvəlki ssenaridə isə bu rəqəm 503 milyon idi.
Qlobal iqtisadiyyata təsiri belə ola bilər: ərzaq qiymətləri artarsa, inflyasiya yüksəlir, mərkəzi banklar faizləri uzun müddət yüksək saxlamalı olur, bu da böyümənin ləngiməsinə gətirib çıxarır. Zəif ölkələrdə sosial narahatlıq, miqrasiya və siyasi qeyri-sabitlik riski artır. Əmək məhsuldarlığı və uşaqların inkişafı (məsələn, beş yaşdan kiçik 150 milyon uşaq hələ də boyca geriliklə üzləşir) də uzunmüddətli iqtisadi itkiyə çevrilir.
Azərbaycan üçün risklər əsasən idxaldan asılılıqla bağlıdır. Ölkə buğda, bitki yağı, şəkər, ət və bəzi digər məhsulları xaricdən alır, ona görə dünya qiymətlərinin artımı və məzənnə dəyişikliyi birbaşa daxili qiymətlərə keçir. Ən həssas istiqamətlər çörək, un, yağ və ət məhsullarıdır, çünki bunlar aztəminatlı ailələrin xərcinin böyük hissəsini təşkil edir. Daxili istehsalda isə su qıtlığı, quraqlıq və iqlim dəyişikliyi əlavə təzyiq yarada bilər. Digər tərəfdən, neft-qaz gəlirləri idxalı ödəmək üçün mühüm yastıqdır, lakin enerji qiymətləri düşərsə bu imkan zəifləyə bilər.
Riskləri azaltmaq üçün strateji ehtiyatların saxlanması, idxal mənbələrinin şaxələndirilməsi, suvarma və aqrar texnologiyaya investisiya, saxlama və logistika infrastrukturunun gücləndirilməsi və aztəminatlı təbəqələr üçün hədəfli dəstək əhəmiyyətlidir. Bu Azərbaycana aid cavab ümumi iqtisadi məntiqə əsaslanır, ölkə üzrə konkret rəqəmləri isə ayrıca yoxlamaq lazımdır".

Zeynəb Mustafazadə