Qızıl qiymətdən düşür

Hansı amillər qiymətli metalı dəyərsiz əşyaya çevirir?

Son bir ildə qızılın qiyməti rekord səviyyədə -28 faiz olmaqla azalıb. Ümumilikdə bu qiymətli metal 2013-cü ilin ikinci yarısında 17 faiz ucuzlaşıb. Son günlərdə isə dünya bazarında qızılın qiyməti psixoloji həddən aşağı düşüb: artıq bir qramı 39 dollara təklif edilən qiymətli metalın 40 dollarlıq "döşəməni" silkələməyəcəyi ilə bağlı nikbin proqnozlar özünü doğrultmadı. Bu isə qızılın hər unsiyasının 1220 dollar təklif edilməsi deməkdir. İqtisadçı alim Vüqar Bayramov bildirib ki, əslində, 2008-ci ildə müşahidə edilən qlobal maliyyə böhranından sonra qiymətində artım qeydə alınan qızılın 2012 və 2013-cü illərdə ciddi dəyər itirəcəyi öncədən proqnozlaşdırılırdı. Böhran qızıla olan tələbatı artırsa da sonrakı mərhələ bu qiymətli məhsula olan tələbin azalması iqtisadi qanunlara uyğundur. Belə ki, 2008 və 2009-cu illərdə böhranın nəticələrini və eləcə də müddətini proqnozlaşdırmaqda çətinlik çəkən investorlar öz pullarını qızılda saxlamağa üstünlük verdilər. Bu isə həmin dövrdə qızılın qiymətində artımlarla müşahidə edildi və bu qiymətli metalın qiyməti 2008-ci il böhran dövrü ilə müqayisədə 62 faizə yaxın artıb. Belə ki, əgər o zaman qızılın bir unsiyasının qiyməti 756 dollar idisə bu göstərici indi 1220 dollardır. Amma son 1 ildə qızılın qiymətindəki artımlar azalmalarla əvəz olunub. Bu baxımdan, əgər son 5 ildə qızılın qiymətində artımlar müşahidə edilibsə də bu son 1 ildə kəskin azalma ilə əvəzlənib. Onun sözlərinə görə, qızılın qiymətinin ucuzlaşmasına təsir edən digər amil isə bu qiymətli metala zinət əşyası kimi marağın azalmasıdır: "Hazırda isə dünya bazarında infilyasiya minimuma enib, səhmlərin qiymətləri isə artmağa başlayıb və avro güclənir. Bütün bunlar isə qızılın investisiya baxımından cəlbediciliyini azaldır. Eyni zamanda, 2008 və 2009-cu illərdə ehtiyatlarının bir qismini qızal çevirən bir sıra ölkələr, o cümlədən Çin və Hindistanda qızıl külçələr və sikkələr ötən ildən başlayaraq bazara çıxarıblar ki, bu da qızıl təklifinin artmasına səbəb olub.Dolların son 2 ayda avroya nisbətən dəyər itirməsi də ABŞ valyutası ilə satılan qızılın qiymətinin dəyər ifadədə azalmasına gətirib çıxarıb. Digər tərəfdən, qızıl bazarında spekulyativ oyunlar da kifayət qədər yüksəkdir və bu da qiymətlərin dəyişməsini şərtləndirir". Ekspertin sözlərinə görə, qızılın qiymətində azalma tendensiyası 2014-cü ilin ilk aylarında da davam edəcək. Dünya bazarında neft qiymətinin yüksəlməsi və eləcə də bir sıra inkişaf etmiş ölkələrdə, xüsusən də ABŞ-da real sektorda gəlirlik normasının yüksəlməsi investorların öz vəsaitlərini qızıl bazarından çəkməsinə səbəb olub. Qızıl bazarında investor aktivliyinin azalması qiymətli əşyanın dəyərinin aşağı düşməsinə səbəb olub: "Qızılın dünya bazar qiyməti Azərbaycanın dövlət rezervlərinin dəyəri baxımdan da əhəmiyyətlidir. Belə ki, Dövlət Neft Fondu 2012-ci ildə 15 ton qızıl alıb və bu il qızıl ehtiyatlarını 2 dəfə artırıb. Mərkəzi Bankın qızıl ehtiyatları yarım tondan çoxdur. Neft Fondu qızılın alma tarixi və eləcə də qiyməti ilə bağlı ictimaiyyətə məlumat vermədiyindən 1 qızılın Azərbaycana neçəyə baş gəldiyi bəlli deyil. Bununla belə, son 1 ildəki qiymət azalmaları Neft Fondunun qızıl biznesindən gəlir deyil, zərər əldə etdiyini söyləməyə imkan verir. Praktik olaraq, Neft Fondunun aldığı qızılın qiymətinin aşağı düşməsi səbəbindən dövlət rezervlərinin dəyərində nisbi azalmalar müşahidə edilir. Biz 2008-ci ildə Neft Fondu aktivlərinin bir hissəsinin qızıla saxlanılmasını təklif edirdik. O zaman bu onunla əlaqələndirilirdi ki, aktivlərin valyuta ilə saxlanılması arzuolunan deyildi. Qızıl isə qlobal maliyyə böhranı dövründə ən çox dəyər qazanan yığım vasitəsi idi. Bu baxımdan aktivlərin qızılla saxlanılması həmişə aktualdır. Lakin təəssüf ki, həmin vaxt Dövlət Neft Fondu aktivlərin qızılla saxlanılması barədə qərar qəbul etmədi. Qızılın qiymətindəki son azalmalar fonunda isə aktivlərin qızılla saxlanılması daha çox gecikmiş qərar kimi qiymətləndirilə bilər".

Alim