Azərbaycan kinosu hansı mərhələdədir?
Kino hər bir xalqın mədəniyyətini, düşüncə tərzini, tarixini və cəmiyyətdə baş verən dəyişiklikləri əks etdirən mühüm sənət sahələrindən biridir. O, yalnız insanların asudə vaxtını keçirmək üçün müraciət etdiyi əyləncə vasitəsi deyil, eyni zamanda milli kimliyin qorunması, ictimai məsələlərin gündəmə gətirilməsi və gələcək nəsillərə mənəvi dəyərlərin ötürülməsi baxımından da əhəmiyyət daşıyır. Bu mənada Azərbaycan kinosu ölkənin mədəni həyatında xüsusi yer tutur. Uzun və zəngin tarixə malik olan milli kino müxtəlif dövrlərdə cəmiyyətin yaddaşında iz qoyan ekran əsərləri yaradıb, tanınmış aktyor və rejissorlar yetişdirib. Bu gün isə dəyişən tamaşaçı zövqü, texnoloji yeniliklər və dünya kino sənayesində baş verən proseslər qarşısında Azərbaycan kinosunun hansı mərhələdə olduğu sualı aktuallığını qoruyur.
Son illərdə yerli filmlərin istehsalı, yeni layihələrin həyata keçirilməsi və ekran əsərlərinin tamaşaçılara təqdim olunması milli kinoya marağı yenidən gündəmə gətirib. Müxtəlif mövzularda çəkilən filmlər, gənc rejissorların yaradıcılıq təşəbbüsləri və müasir çəkiliş imkanlarından istifadə kino sahəsində müəyyən canlanmanın olduğunu göstərir. Bununla belə, yeni filmlərin sayının artması özlüyündə kino sənayesinin bütün problemlərinin həll olunduğu anlamına gəlmir. Əsas məsələ çəkilən filmlərin bədii keyfiyyəti, mövzu seçimi, peşəkar icrası və tamaşaçı ilə qurduğu əlaqədir. Məhz bu amillər Azərbaycan kinosunun hazırkı vəziyyətini qiymətləndirmək üçün əsas meyarlar hesab oluna bilər.
Azərbaycan kinosunun zəngin keçmişi bu gün üçün həm böyük üstünlük, həm də ciddi məsuliyyətdir. Milli kino tariximizdə elə filmlər var ki, onlar çəkildikləri dövrün hüdudlarını aşaraq bu gün də tamaşaçıların maraqla izlədiyi ekran əsərləri olaraq qalır. Həmin filmlərin yaddaşlarda yaşamasının səbəbi yalnız tanınmış aktyorların iştirakı və ya dövrün texniki imkanları deyil. Güclü ssenari, inandırıcı obrazlar, həyatın özündən götürülmüş hadisələr, təbii dialoqlar və cəmiyyətə ünvanlanan fikirlər bu əsərlərin uzunömürlülüyünü təmin edib. Bu baxımdan keçmiş kino ənənələrinin qorunması ilə yanaşı, onların müasir dövrün tələblərinə uyğun şəkildə davam etdirilməsi də vacibdir.
Lakin əvvəlki filmlərin uğurunu yalnız nostalji ilə izah etmək düzgün olmazdı. Müasir tamaşaçı da ekranda öz həyatına, gündəlik qayğılarına, münasibətlərinə və yaşadığı cəmiyyətə yaxın mövzular görmək istəyir. Burada əsas fərq həmin mövzuların necə təqdim edilməsindədir. Tamaşaçıya hazır nəticə göstərməkdənsə, onu düşündürən, obrazların davranışlarının səbəblərini anlamağa imkan verən və hadisələri inandırıcı şəkildə təqdim edən filmlər daha güclü təsir bağışlayır. Buna görə də milli kinonun inkişafı üçün keçmişin uğurlu təcrübəsindən yararlanmaq, eyni zamanda müasir insanın düşüncə və gözləntilərini düzgün anlamaq lazımdır.
Bu gün Azərbaycan kinosunun qarşısında duran əsas məsələlərdən biri mövzu və ssenari keyfiyyətidir. Filmin texniki imkanları, çəkiliş məkanları, görüntü və səs keyfiyyəti nə qədər yüksək olsa da, zəif ssenari ekran əsərinin tamaşaçı ilə əlaqəsini məhdudlaşdıra bilər. Hadisələrin süni inkişafı, obrazların kifayət qədər açılmaması, dialoqların təbii səslənməməsi və eyni mövzuların təkrar işlənməsi filmin təsir gücünü azaldan amillərdəndir. Halbuki yaxşı ssenari sadəcə hadisələrin ardıcıllığından ibarət deyil. O, insan xarakterlərini, daxili ziddiyyətləri, münasibətləri və cəmiyyətin müxtəlif problemlərini açmağa imkan verən əsas yaradıcı təməldir.
Digər mühüm məsələ tamaşaçı marağıdır. Filmin uğurunu yalnız kassadan əldə edilən gəlirlə və ya izlənmə sayı ilə ölçmək mümkün deyil. Bununla belə, tamaşaçıların yerli filmlərə müraciəti kino sənayesinin iqtisadi davamlılığı baxımından mühüm göstəricidir. İnsanlar filmə bilet almaqla yalnız konkret ekran əsərinə deyil, bütövlükdə kino istehsalına olan münasibətlərini də ifadə edirlər. Yerli filmlərin izlənməsi artdıqca yeni layihələrin maliyyələşdirilməsi, yaradıcı heyətlərin formalaşması və kino sahəsinə investisiya marağının yüksəlməsi üçün daha əlverişli şərait yarana bilər. Ancaq tamaşaçını kinoteatrlara cəlb etmək üçün yalnız tanınmış aktyorların iştirakı və ya geniş reklam kampaniyası kifayət etmir. İnsanlar izlədikləri filmdən müəyyən emosional təcrübə, maraqlı süjet və keyfiyyətli ekran işi gözləyirlər. Əgər film tamaşaçının gözləntilərini doğrultmursa, bu, gələcəkdə yerli istehsala marağa da təsir göstərə bilər. Digər tərəfdən, uğurlu ekran əsərləri tamaşaçıda növbəti Azərbaycan filmini izləmək istəyi yaradır. Buna görə də hər yeni layihə yalnız ayrıca məhsul kimi deyil, milli kinoya olan ümumi etimadın formalaşmasına təsir edən amil kimi də qiymətləndirilməlidir.
Maraqlıdır, yeni filmlərimiz tamaşaçıların gözləntilərini nə dərəcədə qarşılayır? Azərbaycan kinosunun hazırkı vəziyyəti, mövzu seçimi və tamaşaçı marağı bu sahənin inkişafı barədə nə deyir?
Mövzu ilə bağlı rejissor Elvin Rüstəmzadə Olaylar.az-a açıqlama verib:
" Müasir Azərbaycan kinosu inkişaf mərhələsinə hələ indi qədəm qoyur. Buna baxmayaraq, az sayda olsa da, filmlər çəkilir və bu sahədə müəyyən addımlar atılır. Əsas məqam ondan ibarətdir ki, dövlətin Azərbaycan filmlərinin çəkilməsinə marağı var. Bu maraq və göstərilən dəstək yerli kinonun inkişafı baxımından çox önəmlidir. Çünki kino istehsalı həm maliyyə, həm də təşkilati baxımdan ciddi resurslar tələb edir. Dövlət dəstəyi isə filmlərin ərsəyə gəlməsi və bu sahədə fəaliyyətin davam etdirilməsi üçün mühüm imkan yaradır.
Özəl şirkətlərə gəlincə, onların bu sahədə iştirakı hələlik azlıq təşkil edir. Düşünürəm ki, Azərbaycan kinosunun gələcək inkişafı üçün özəl sektorun da prosesə daha fəal qoşulması vacibdir. Çünki kino sahəsində maliyyə imkanlarının genişlənməsi daha çox filmin çəkilməsinə, müxtəlif mövzuların ekranlaşdırılmasına və yaradıcı yanaşmaların ortaya çıxmasına şərait yarada bilər.
Ümid edirəm ki, gələcəkdə Azərbaycan kinosu özünü maliyyələşdirmək imkanına malik olacaq, daha keyfiyyətli və rəqabətə açıq filmlər ərsəyə gətiriləcək. Bu, həm yerli tamaşaçıların marağının artmasına, həm də Azərbaycan filmlərinin daha geniş auditoriyaya çıxmasına kömək edə bilər " .
Zeynəb Mustfazadə