TDT-də humanitar əlaqələrin əhəmiyyəti
"Türk Dövlətləri Təşkilatının fəaliyyətində humanitar əməkdaşlıq xüsusi istiqamətlərdən biridir. Türk xalqlarını birləşdirən ortaq tarix və mədəni irs bu əməkdaşlıq üçün geniş imkan yaradır. Dil, ədəbiyyat, musiqi və incəsənət sahələrində əlaqələrin inkişafı xalqlar arasında qarşılıqlı tanımanı artırır. Təhsil və elm sahəsində birgə layihələr gənc nəslin əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirir. Humanitar münasibətlər dövlətlərarası əlaqələrin ictimai dayaqlarını möhkəmləndirir. Bu sahədə qurulan əlaqələr siyasi və iqtisadi əməkdaşlığı da tamamlayır. TDT-nin inkişafında humanitar istiqamətin xüsusi əhəmiyyət daşıması bununla bağlıdır". "Olaylar" xəbər verir ki, bunu YAP Şuşa rayon təşkilatının sədr müavini Leyla Babışova deyib: "Şuşa şəhəri türk dünyasının mədəni irsinin təbliği baxımından xüsusi simvolik əhəmiyyət daşıyır. Şəhərin TDT-nin qeyri-rəsmi Zirvə görüşünə ev sahibliyi etməsi də diqqətçəkən hadisə olub. 2024-cü il Şuşa görüşündə müxtəlif sahələr üzrə əməkdaşlıq məsələləri müzakirə edilib. Görüşün gündəliyində nəqliyyat və bağlantılarla yanaşı, ümumi regional məsələlər də yer alıb. Şuşanın tarixi və mədəni potensialı humanitar əlaqələr üçün əlavə imkanlar yaradır. Türk dünyasının mədəniyyət xadimlərinin bu məkanda bir araya gəlməsi qarşılıqlı tanıtımı gücləndirə bilər. Bu baxımdan Şuşa TDT daxilində humanitar əməkdaşlığın məkanlarından biri kimi diqqət çəkir.
Təhsil sahəsində əməkdaşlıq TDT-nin gələcək nəsillərə yönəlmiş istiqamətlərindən biridir. Tələbə və müəllim mübadiləsi müxtəlif ölkələrin təhsil sistemlərini yaxınlaşdırmağa kömək edir. Birgə elmi layihələr tədqiqatçıların qarşılıqlı əlaqələrini genişləndirə bilər. Türk dünyasının tarixi və mədəniyyəti ilə bağlı elmi araşdırmalar ortaq irsin daha dərindən öyrənilməsinə imkan verir. Rəqəmsal təhsil imkanları belə əməkdaşlığın coğrafi sərhədlərini də genişləndirir. Kitabxanalar və arxivlər arasında əməkdaşlıq elmi resursların paylaşılmasına şərait yaradır. Belə layihələr TDT daxilində humanitar inteqrasiyanın uzunmüddətli əsaslarını formalaşdırır.
Mədəniyyət sahəsində əməkdaşlığın başqa bir mühüm istiqaməti ortaq irsin beynəlxalq səviyyədə tanıdılmasıdır. Türk xalqlarının musiqisi və ədəbiyyatı geniş coğrafiyada mühüm mədəni sərvət hesab olunur. Birgə festivallar və sərgilər müxtəlif ölkələrin yaradıcı insanlarını bir araya gətirə bilər. Kino və televiziya layihələri mədəni əlaqələrin daha geniş auditoriyaya çatmasına imkan verir. Gənclərin mədəni layihələrə cəlb olunması bu prosesin davamlılığını təmin edə bilər. Mədəni diplomatiya dövlətlər arasında qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmlənməsinə də xidmət edir. Bu istiqamət TDT-nin yalnız siyasi təşkilat kimi deyil, humanitar platforma kimi inkişafını göstərir.
Azərbaycanın türk dünyasının humanitar əlaqələrində iştirakı geniş istiqamətləri əhatə edir. Ölkədə keçirilən beynəlxalq mədəni tədbirlər müxtəlif türk dövlətlərinin nümayəndələrini bir araya gətirir. Şuşanın mədəni həyatının canlandırılması da bu baxımdan yeni imkanlar açır. Təhsil və elm sahəsində əməkdaşlıq üçün müxtəlif institusional əlaqələr formalaşır. Azərbaycan dilinin və ədəbiyyatının türk dünyasında tanıdılması da humanitar əlaqələrin mühüm hissəsidir. Qarşılıqlı mədəni layihələr xalqlar arasında ortaq dəyərlərin daha geniş tanınmasına kömək edir. Beləliklə, humanitar əməkdaşlıq TDT daxilində siyasi və iqtisadi əlaqələri tamamlayan mühüm istiqamətdir.
Humanitar əlaqələrin inkişafı təşkilatın uzunmüddətli ictimai dayaqlarını möhkəmləndirə bilər. Gənc nəslin türk dövlətləri arasında münasibətlər haqqında daha çox məlumat əldə etməsi qarşılıqlı tanımanı artırır. Birgə təhsil proqramları gələcək mütəxəssislər arasında peşəkar əlaqələr yaradır. Mədəni layihələr müxtəlif cəmiyyətlər arasında ünsiyyət imkanlarını genişləndirir. Elm sahəsində əməkdaşlıq isə ortaq problemlərin tədqiqinə imkan verir. Bu proseslər dövlətlərarası münasibətlərin yalnız rəsmi səviyyədə deyil, cəmiyyətlər arasında da inkişafına şərait yaradır. Buna görə TDT-nin humanitar gündəliyinin gələcəkdə də genişlənməsi gözlənilən istiqamətlərdəndir.
TDT-nin gücü yalnız iqtisadi və siyasi resurslarla ölçülmür. Ortaq mədəni irsin qorunması təşkilatın mənəvi dayaqlarını möhkəmləndirir. Təhsil və elm əməkdaşlığı gələcək nəsillər arasında davamlı əlaqələr formalaşdırır. Mədəni tədbirlər türk dövlətlərinin bir-birini daha yaxından tanımasına imkan yaradır. Şuşa kimi tarixi şəhərlərin beynəlxalq humanitar tədbirlərə ev sahibliyi etməsi bu imkanları artırır. Prezident İlham Əliyevin TDT çərçivəsində əməkdaşlığın müxtəlif istiqamətlərinə verdiyi diqqət də bu yanaşmanı tamamlayır. Beləliklə, humanitar əlaqələr TDT-nin ümumi inkişaf strategiyasının ayrılmaz hissəsi olaraq qalır".