Azad sahibkarlıq və liberal iqtisadiyyat: iqtisadi inkişafın əsas dayaqları

İstiqamət: Azad sahibkarlığın və liberal iqtisadiyyatın təşviqi

İqtisadiyyat cəmiyyətin mövcudluğunu və inkişafını təmin edən əsas sahələrdən biridir. İnsanların gündəlik tələbatlarının ödənilməsi, istehsalın təşkili, xidmətlərin göstərilməsi, gəlirlərin formalaşması, məşğulluğun təmin edilməsi və resurslardan səmərəli istifadə kimi çoxsaylı proseslər məhz iqtisadi münasibətlər çərçivəsində həyata keçirilir. Müasir dövrdə iqtisadiyyat yalnız istehsal və istehlak münasibətlərindən ibarət deyil. Burada dövlətin iqtisadi siyasəti, sahibkarlığın inkişafı, rəqabət mühiti, mülkiyyət hüquqlarının qorunması və bazar mexanizmlərinin fəaliyyəti də mühüm yer tutur.

Bu baxımdan azad sahibkarlıq və liberal iqtisadiyyat anlayışları xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Azad sahibkarlıq dedikdə şəxslərin və ya şirkətlərin qanunvericilik çərçivəsində müstəqil şəkildə iqtisadi fəaliyyət göstərməsi, biznes qurması, məhsul və xidmətlər təqdim etməsi, investisiya yatırması və öz təşəbbüsləri əsasında gəlir əldə etməsi imkanları nəzərdə tutulur. Burada əsas məsələ sahibkarın iqtisadi qərarlarını mümkün qədər sərbəst qəbul edə bilməsidir. Sahibkar hansı sahəyə investisiya qoyacağını, hansı məhsulu istehsal edəcəyini, hansı xidmətləri təqdim edəcəyini və bazarın tələbinə necə uyğunlaşacağını müəyyənləşdirir. Azad sahibkarlığın mahiyyətində təşəbbüs və məsuliyyət dayanır. Sahibkarın qarşısında yalnız gəlir əldə etmək məqsədi deyil, eyni zamanda bazarın tələblərini düzgün qiymətləndirmək, riskləri nəzərə almaq və rəqabət şəraitində fəaliyyət göstərmək vəzifəsi də dayanır.  Düşünürəm ki, sahibkarlığın iqtisadiyyat üçün ən mühüm üstünlüklərindən biri məhz iqtisadi fəallığı artırmasıdır. Yeni bizneslərin yaranması yeni iş yerlərinin açılmasına, məhsul və xidmətlərin çeşidinin genişlənməsinə, rəqabətin güclənməsinə və innovasiyaların tətbiqinə şərait yaradır. 

Azad sahibkarlıq anlayışını liberal iqtisadiyyat prinsiplərindən ayrı təsəvvür etmək də çətindir. Liberal iqtisadiyyat iqtisadi fəaliyyətin bazar mexanizmləri əsasında təşkilinə, xüsusi mülkiyyətin qorunmasına, rəqabətə, sahibkarlıq təşəbbüsünə və iqtisadi qərarların mümkün qədər sərbəst qəbul edilməsinə üstünlük verən yanaşmadır. Burada əsas ideya ondan ibarətdir ki, iqtisadi proseslərin mühüm hissəsi bazarın tələb və təklif mexanizmi vasitəsilə tənzimlənməlidir. 

Azərbaycanda da bazar iqtisadiyyatının və sahibkarlığın inkişafı müstəqillik dövrünün əsas iqtisadi istiqamətlərindən biri olub. Ölkəmiz müstəqillik əldə etməsindən sonra iqtisadi münasibətlərdə köklü dəyişikliklər baş verdi, xüsusi mülkiyyətin və sahibkarlığın hüquqi əsasları formalaşdırıldı, özəl sektorun iqtisadiyyatda rolu tədricən genişləndi. Bu proses asan və qısa müddətdə baş vermədi. Keçid iqtisadiyyatının yaratdığı problemlər, institusional çatışmazlıqlar, maliyyə imkanlarının məhdudluğu və bazar münasibətlərinə uyğunlaşma zərurəti müəyyən çətinliklər meydana çıxardı.

Sonrakı mərhələdə isə sahibkarlığın inkişafı üçün müxtəlif istiqamətlərdə dövlət siyasəti həyata keçirildi. Kiçik və orta biznesin dəstəklənməsi, sahibkarlara maliyyə imkanlarının yaradılması, investisiya mühitinin yaxşılaşdırılması, elektron xidmətlərin genişləndirilməsi və biznes prosedurlarının sadələşdirilməsi bu istiqamətdə atılan addımlar sırasında yer aldı. 

Azərbaycanda bu prosesdən danışarkən Ulu Öndər Heydər Əliyevin iqtisadi siyasətini xüsusi qeyd etmək lazımdır. Müstəqilliyin ilk illərində ölkənin iqtisadi sabitliyinin təmin olunması, bazar iqtisadiyyatının əsaslarının formalaşdırılması, sahibkarlığın inkişafına şərait yaradılması və xarici investisiyaların cəlb edilməsi istiqamətində həyata keçirilən siyasət sonrakı iqtisadi inkişaf üçün mühüm zəmin yaratdı. Ulu Öndərin müəyyən etdiyi inkişaf strategiyasında iqtisadi sabitlik, milli iqtisadi maraqların qorunması və ölkənin gələcək inkişaf potensialının formalaşdırılması mühüm yer tuturdu.

Ulu Öndər Heydər Əliyevin siyasi və iqtisadi kursu onun layiqli davamçısı, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyev tərəfindən müasir dövrün çağırışlarına uyğun şəkildə davam etdirilir. Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, qeyri-neft sektorunun inkişafı, sahibkarlıq mühitinin yaxşılaşdırılması, investisiyaların təşviqi, regionların sosial-iqtisadi inkişafı və özəl sektorun iqtisadiyyatda rolunun artırılması istiqamətində ardıcıl addımlar atılıb. Xüsusilə qeyri-neft sektorunun inkişafının prioritet istiqamət kimi müəyyənləşdirilməsi iqtisadiyyatın daha dayanıqlı və çoxşaxəli strukturunun formalaşdırılması baxımından əhəmiyyətlidir.

Beləliklə, azad sahibkarlıq və liberal iqtisadiyyatın inkişafı iqtisadi fəallığın genişlənməsi ilə yanaşı, ölkənin ümumi inkişaf dinamikasına da birbaşa təsir göstərir. Sahibkar üçün əlverişli və şəffaf mühitin yaradılması, rəqabətin qorunması, mülkiyyət hüquqlarının təmin edilməsi və investisiya imkanlarının genişləndirilməsi iqtisadi münasibətlərin daha səmərəli qurulmasına imkan verir. Eyni zamanda, dövlətin əsas vəzifələrindən biri iqtisadi proseslərdə sağlam rəqabəti və bərabər imkanları təmin edən hüquqi və institusional mühiti formalaşdırmaqdır. Bu mühit nə qədər dayanıqlı olarsa, sahibkarlıq təşəbbüsü də bir o qədər genişlənər və özəl sektorun iqtisadi inkişafda rolu daha da güclənər.

Azərbaycanın müasir iqtisadi inkişaf mərhələsində əsas hədəflərdən biri də məhz bu imkanlardan səmərəli istifadə etməklə daha rəqabətqabiliyyətli, şaxələndirilmiş və dayanıqlı iqtisadi sistemin formalaşdırılmasıdır. Bu baxımdan azad sahibkarlığın təşviqi yalnız yeni bizneslərin yaradılması və gəlirlərin artırılması məsələsi deyil, həm də məşğulluğun genişləndirilməsi, innovasiyaların tətbiqi, investisiya fəallığının yüksəldilməsi və iqtisadi potensialın daha dolğun reallaşdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Düşünürəm ki, dövlət siyasəti ilə sahibkarlıq təşəbbüsünün bir-birini tamamlaması Azərbaycanın uzunmüddətli iqtisadi inkişafının əsas şərtlərindən biri olaraq qalacaq.

Zeynəb Mustafazadə 

Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə çap edilmişdir.