Məhkəmə sisteminə süni intellektin tətbiqi nə vəd edir?- ÖZƏL

Əbu-Dabidə məhkəmə sisteminə süni intellektin geniş şəkildə daxil edilməsi nəzərdən keçirilir. Bunun yaxşı tərəfləri nədir? "Olaylar"ın məlumatına görə, Milli Məclisin deputatı Sadiq Qurbanov bildirib ki,  ilk növbədə söhbət hakimin imkanlarının genişlənməsindən gedir: "Bir hakimin minlərlə səhifəlik materialı araşdırması, illər ərzində qəbul edilmiş qərarları müqayisə etməsi böyük vaxt və əmək tələb edir. Yeni sistem bu məlumatları qısa müddətdə təhlil edə, oxşar işləri müəyyənləşdirə və mühüm hüquqi detalları hakimin diqqətinə çatdıra bilər. Digər mühüm məsələ məhkəmə təcrübəsində ardıcıllığın qorunmasıdır. Əvvəlki qərarların müqayisəli təhlili hakimə daha geniş hüquqi mənzərəni görmək imkanı verir və qərarın əsaslandırılmasını gücləndirir.
Burada ən vacib məqam yekun hökmün hakim tərəfindən verilməsidir. Çünki məhkəmə qərarının arxasında insan taleyi dayanır. Hakim hadisənin şəraitini, sübutları, niyyəti və nəticəni birlikdə qiymətləndirir. Eyni hüquqi norma iki oxşar hadisəyə tətbiq oluna bilər, həmin hadisələrin arxasında isə fərqli həyat hekayələri dayanar.
Məsələn, iki sürücü yol-nəqliyyat hadisəsi törədərək insan ölümünə səbəb olub. Birinci sürücü yüksək sürətlə və sərxoş vəziyyətdə avtomobil idarə edib. İkinci sürücü qəfil yaranmış təhlükədən yayınmağa çalışarkən idarəetməni itirib. Nəticə eynidir, lakin hadisənin şəraiti və təqsirin dərəcəsi məhkəmənin qərarına ciddi təsir göstərir. Hakim nəticə ilə yanaşı, həmin nəticəyə aparan yolu da görməlidir.
Məsələnin başqa tərəfi də var. Sistem keçmiş məhkəmə təcrübəsindəki yanlış yanaşmaları da mənimsəyə bilər. Buna görə istifadə olunan məlumatların düzgünlüyü, şəffaflığı və hakim qərarına təsir sərhədləri xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Digər ciddi məsələ məsuliyyətdir. Sistem yanlış hüquqi nəticə təqdim etdikdə və bu, hökmə təsir göstərdikdə məsuliyyət kimin üzərində qalacaq? Bu sual yaxın gələcəkdə hüquq elminin mühüm müzakirə mövzularından birinə çevrilə bilər.
Əbu-Dabi təcrübəsinin əhəmiyyəti Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin sərhədlərini aşır. Burada gələcəyin dövlət idarəçiliyinin bir modeli sınaqdan keçirilir. Belə ki, insan qərar verir, texnologiya isə böyük informasiya yükünü daşıyır. Uğurlu nəticə vergi, sosial təminat, dövlət satınalmaları və digər sahələrdə də yeni imkanlar aça bilər.
Dövlət idarəçiliyində texnologiyanın imkanları artdıqca insan məsuliyyətinin əhəmiyyəti də artır. Çünki sistem üçün bir məhkəmə işi böyük məlumat bazasının kiçik hissəsidir. İnsan üçün isə həmin iş onun azadlığı, ailəsi, əmlakı və gələcəyidir.
Məncə, burada qorunmalı olan əsas prinsip çox sadədir: Texnologiya minlərlə işi araşdıra, minlərlə hökmü müqayisə edə və saniyələr ərzində hüquqi nəticələr hazırlaya bilər. Hökmün arxasında dayanacaq vicdan və məsuliyyət isə insanın üzərində qalmalıdır".