Azərbaycana işgüzar səfər-Mediasiya institununinkişafı üzrə qabaqcıl təcrübənin öyrənilməsi

Azərbaycan Respublikası Mediasiya Şurasının sədri Nadir Adilovun dəvəti ilə Türk Dünyası Mediatorlar Birliyinin Özbəkistan üzrə sədri, Mərkəzi Asiya Ölkələri Mediatorları Konsorsiumunun həmsədri, Daşkənd Dövlət Hüquq Universitetinin professoru, hüquq elmləri doktoru Foziljon Otaxonov Özbəkistan Respublikasının peşəkar hüquq ictimaiyyətinin nümayəndələri ilə birlikdə Azərbaycan Respublikasına işgüzar səfər etmişdir. Mediasiya Şurasından "Olaylar"a bildirilib ki, səfərin əsas məqsədi Azərbaycanda mediasiya institutunun formalaşması və inkişafı sahəsində əldə olunmuş təcrübənin hərtərəfli öyrənilməsi, mediasiya fəaliyyətinin müasir təşkilati sistemi, mediasiya qanunvericiliyinin tətbiqi təcrübəsi, Azərbaycan Respublikası Mediasiya Şurasının və ixtisaslaşmış mediasiya təşkilatlarının fəaliyyəti ilə tanış olmaq, həmçinin Özbəkistan və Azərbaycan arasında peşəkar əməkdaşlığın gələcək inkişaf perspektivlərini müzakirə etmək olmuşdur.

Bakıda olduqları müddətdə Özbəkistan nümayəndə heyəti Azərbaycanda məhkəmə-hüquq islahatlarının gedişi, mübahisələrin məhkəmədənkənar həlli mexanizmlərinin geniş tətbiqinə yönəlmiş tədbirlər, mediasiya sahəsində normativ-hüquqi bazanın təkmilləşdirilməsi, mediatorların hazırlanması və sertifikatlaşdırılması sistemi, mediasiya təşkilatlarının fəaliyyətinin təşkili mexanizmləri, eləcə də mediasiya xidmətlərinin yüksək keyfiyyətinin təmin edilməsinə dair müasir yanaşmalarla ətraflı tanış olmuşdur.

İşgüzar səfərin proqramına Azərbaycan Respublikası Mediasiya Şurasının rəhbərliyi, mediasiya təşkilatlarının direktorları və fəaliyyət göstərən mediatorlarla görüşlər, milli mediasiya sisteminin təşkilati strukturunun öyrənilməsi, alternativ mübahisələrin həlli sahəsində aktual məsələlərin müzakirəsi, peşəkar təcrübə mübadiləsi və birgə beynəlxalq layihələrin həyata keçirilməsi perspektivlərinin nəzərdən keçirilməsi daxil idi.

Azərbaycan Respublikasi mediasiya şurasi - mediasiya institutunun inkişafinin müasir institusional modeli

İşgüzar səfər proqramının əsas tədbirlərindən biri Azərbaycan Respublikası Mediasiya Şurasının sədri Nadir Adilov ilə keçirilən görüş olmuşdur.

Mediasiya Şurası milli mediasiya sisteminin fəaliyyətini tənzimləyən və əlaqələndirən peşəkar özünüidarəetmə orqanıdır. Şuranın səlahiyyətlərinə mediasiya təşkilatlarının və mediatorların qeydiyyatı, müvafiq reyestrlərin aparılması, peşə standartlarına riayət olunmasına nəzarət, mediatorların hazırlanması və ixtisasartırmasının təşkili, intizam məsələlərinə baxılması, habelə qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsi və mediasiya institutunun inkişafında iştirak daxildir.

Hazırda Azərbaycanda 73 mediasiya təşkilatı fəaliyyət göstərir və bu təşkilatlarda 439 qeydiyyatdan keçmiş mediator çalışır. Onlar ölkənin demək olar ki, bütün ərazisində ailə, əmək, mülki və kommersiya mübahisələrinə baxırlar.

Şuranın fəaliyyətinin şəffaflığının təmin edilməsinə xüsusi diqqət yetirilir. Azərbaycan Respublikasının "Mediasiya haqqında" Qanununa uyğun olaraq milli mediasiya sisteminin fəaliyyəti barədə statistik hesabatlar, analitik materiallar və digər məlumatlar mütəmadi olaraq dərc edilir ki, bu da cəmiyyətin mediasiya institutuna olan etimadının möhkəmlənməsinə xidmət edir.

Mediasiya Şurasının sədri Nadir Adilovun sözlərinə görə, mediasiya institutunun inkişafı dövlət tərəfindən ədalət mühakiməsinin təkmilləşdirilməsi, münaqişələrin dinc yolla həlli mədəniyyətinin formalaşdırılması, vətəndaşların və sahibkarlıq subyektlərinin hüquq və qanuni mənafelərinin müdafiəsinin səmərəliliyinin artırılması istiqamətində ən mühüm prioritetlərdən biri kimi qiymətləndirilir.

Azərbaycandamediasiyasistemininmüasirvəziyyəti

Səfər iştirakçılarında milli mediasiya sisteminin praktiki fəaliyyətinin nəticələri xüsusi maraq doğurmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Mediasiya Şurasının rəsmi məlumatına əsasən, 2026-cı ilin birinci rübündə mediasiya təşkilatlarına 11 531 müraciət daxil olmuşdur.

Bu müraciətlərə baxılması nəticəsində çoxlu sayda mediasiya proseduru keçirilmiş və onların yekununda 1 794 mediasiya sazişi bağlanmışdır.

Ən böyük payı ailə mübahisələri təşkil etmişdir - 10 245 müraciət. Mediasiya mərhələsinə çatmış mübahisələrin 47,4 faizi uğurla həll edilmişdir ki, bu da mediasiya institutunun yüksək səmərəliliyini nümayiş etdirir.

Statistik göstəricilər milli mediasiya sisteminin davamlı və müsbət inkişaf dinamikasını göstərir. 2025-ci ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə müraciətlərin sayı 13,3 faiz, başa çatdırılmış mediasiya prosedurlarının sayı 21,5 faiz artmış, bağlanmış mediasiya sazişlərinin sayı isə sabit şəkildə yüksəlməkdə davam etmişdir.

Əldə olunan nəticələr vətəndaşların və biznes nümayəndələrinin mediasiyaya məhkəmədənkənar mübahisələrin həlli üçün səmərəli mexanizm kimi etimadının getdikcə artdığını göstərir. Mediasiya mübahisələrin həlli müddətini əhəmiyyətli dərəcədə qısaltmağa, məhkəmələrin iş yükünü azaltmağa və tərəflər arasında tərəfdaşlıq münasibətlərinin qorunub saxlanılmasına imkan yaradır.

Mediasiya təşkilatlarinin praktik fəaliyyətinin öyrənilməsi

İşgüzar səfər proqramının mühüm hissələrindən biri mübahisələrin praktiki həlli ilə məşğul olan mediasiya təşkilatlarının fəaliyyəti ilə birbaşa tanışlıq olmuşdur.

Bu məqsədlə Foziljon Otaxonov Mediasiya Təşkilatı №8-in direktoru Mayıl Əhməd, Mediasiya Təşkilatı №18-in direktoru Sadiq Bağırov, Mediasiya Təşkilatı №24-ün direktoru Ülkər Zülfüqarova, Mediasiya Təşkilatı №25-in direktoru Aqil Əsgərov, həmçinin özəl mediator Tural Məmmədov və digər fəaliyyət göstərən mediatorlarla işgüzar görüşlər keçirmişdir.

Görüşlər zamanı mediasiya təşkilatlarının fəaliyyətinin təşkili, müraciətlərin qəbul edilməsi və bölgüsü qaydaları, ailə, əmək, mülki və kommersiya mübahisələri üzrə mediasiya prosedurlarının xüsusiyyətləri, məhkəmə və dövlət orqanları ilə qarşılıqlı əməkdaşlıq, müasir rəqəmsal texnologiyalardan istifadə, eləcə də mediasiya sazişlərinin icrası təcrübəsi ətraflı müzakirə olunmuşdur.

Özbəkistan nümayəndə heyətində mediasiya təşkilatlarının fəaliyyətinin səmərəliliyini təmin edən təşkilati mexanizmlər xüsusi maraq doğurmuşdur. Qeyd edilmişdir ki, hər bir təşkilat danışıqların aparılması üçün müasir otaqlarla, tərəflərlə məxfi görüşlər üçün ayrıca otaqlarla, ziyarətçilər üçün rahat gözləmə zonaları, zəruri texniki avadanlıq və mediasiya prosesinin yüksək səviyyədə təşkilini təmin edən informasiya sistemləri ilə təchiz olunmuşdur.

Mediasiya təşkilatlarının rəhbərləri topladıqları praktiki təcrübəni bölüşmüş, ən çox rast gəlinən mübahisə kateqoriyaları, mediasiya prosesinin iştirakçıları ilə qarşılıqlı münasibətlərin xüsusiyyətləri və tərəflər üçün qarşılıqlı məqbul həll yollarının əldə olunmasında tətbiq edilən yanaşmalar barədə məlumat vermişlər.

Onların fikrincə, son illər ərzində mediasiya institutu vətəndaşların və sahibkarlıq subyektlərinin hüquq və qanuni mənafelərinin müdafiəsi sistemində möhkəm yer tutmuşdur. Müraciətlərin sayının ildən-ilə artması əhalinin mediasiya proseduruna etimadının yüksəldiyini göstərir. Mediasiya tərəflərə işgüzar, ailə və tərəfdaşlıq münasibətlərini qorumağa, uzunmüddətli məhkəmə çəkişmələrindən yayınmağa və qarşılıqlı faydalı qərarı müstəqil şəkildə hazırlamağa imkan verir.

Mediatorların peşə hazırlığı məsələlərinə də xüsusi diqqət yetirilmişdir. Azərbaycan tərəfinin nümayəndələri nümayəndə heyətini mediatorların təlimi, sertifikatlaşdırılması və müntəzəm ixtisasartırma sistemi, habelə onların peşə fəaliyyətinin keyfiyyətinə nəzarət mexanizmləri ilə ətraflı tanış etmişlər.

Görüş iştirakçıları vurğulamışlar ki, mediasiya institutunun uğurlu inkişafının ən mühüm amillərindən biri mediatorların peşə səriştələrinin daim təkmilləşdirilməsi, vahid etik standartlara riayət olunması və cəmiyyətin alternativ mübahisələrin həlli mexanizmlərinə etimadının artırılmasıdır.

Gələcək əməkdaşliq perspektivləri

İşgüzar səfər Özbəkistan Respublikası və Azərbaycan Respublikası nümayəndələri arasında mediasiya sahəsində peşəkar əməkdaşlığın inkişafında mühüm mərhələ olmuşdur.

Azərbaycan Respublikası Mediasiya Şurasının sədri Nadir Adilov ilə keçirilən danışıqlar zamanı qabaqcıl təcrübə mübadiləsi, birgə elmi tədqiqatların aparılması, beynəlxalq konfransların, forumların, seminarların və mediatorların ixtisasartırma proqramlarının təşkili kimi gələcək əməkdaşlığın perspektiv istiqamətləri müzakirə edilmişdir.

Milli qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsi, mediatorların hazırlanması sisteminin inkişafı, müasir rəqəmsal texnologiyaların mediasiya təşkilatlarının fəaliyyətinə tətbiqi və alternativ mübahisələrin həlli sahəsində beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi məsələlərinə xüsusi diqqət yetirilmişdir.

Tərəflər Azərbaycan Respublikası Mediasiya Şurası, Türk Dünyası Mediatorlar Birliyi, Mərkəzi Asiya Ölkələri Mediatorları Konsorsiumu, ixtisaslaşmış universitetlər və digər peşəkar təşkilatlar arasında əməkdaşlığın daha da möhkəmləndirilməsində maraqlı olduqlarını bildirmişlər.

Görüş zamanı birgə təhsil layihələrinin həyata keçirilməsi, mediatorların qarşılıqlı təcrübə proqramlarının təşkili, elmi nəşrlərin hazırlanması, müqayisəli hüquqi tədqiqatların aparılması və mediasiya institutunun inkişafı sahəsində qabaqcıl təcrübənin mübadiləsi perspektivləri nəzərdən keçirilmişdir.

Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlığın inkişafına, Mərkəzi Asiya ölkələrinin mediatorları arasında peşəkar əlaqələrin genişləndirilməsinə və regionda mediasiyanın gələcək inkişafına xidmət edəcək vahid ekspert məkanının formalaşdırılmasına xüsusi əhəmiyyət verilir.

Foziljon Otaxonov qeyd etmişdir ki, Azərbaycanın topladığı təcrübə Özbəkistan Respublikası üçün mühüm praktiki əhəmiyyət kəsb edir. Ölkədə yaradılmış mediasiyanın təşkilinin müasir institusional modeli, Mediasiya Şurasının səmərəli fəaliyyəti, mediatorların yüksək peşə hazırlığı və mediasiya institutunun inkişafına göstərilən ardıcıl dövlət dəstəyi diqqətlə öyrənilməyə layiqdir və Özbəkistanda alternativ mübahisələrin həlli üzrə milli sistemin daha da təkmilləşdirilməsində istifadə oluna bilər.

Öz növbəsində, Azərbaycan tərəfi Özbəkistan Respublikasının peşəkar ictimaiyyəti ilə əməkdaşlığın inkişafında maraqlı olduğunu bildirərək, ölkədə mediasiya institutunun dinamik inkişaf etdiyini və elmi, təhsil və praktiki sahələrdə ikitərəfli əməkdaşlıq üçün böyük potensialın mövcud olduğunu vurğulamışdır.

Azərbaycan Respublikasına həyata keçirilmiş işgüzar səfər ölkənin milli mediasiya sisteminin yüksək inkişaf səviyyəsini bir daha təsdiqləmiş və məhkəmədənkənar mübahisələrin həlli sahəsində yaradılmış institusional modelin səmərəliliyini nümayiş etdirmişdir.

Nisbətən qısa müddət ərzində Azərbaycanda möhkəm qanunvericilik bazasına, Mediasiya Şurasının səmərəli fəaliyyətinə, inkişaf etmiş mediasiya təşkilatları şəbəkəsinə, mediatorların yüksək peşə hazırlığına və mediasiya xidmətlərinin göstərilməsi mexanizmlərinin davamlı təkmilləşdirilməsinə əsaslanan müasir mediasiya sistemi formalaşdırılmışdır. Bu sahədə həyata keçirilən ardıcıl dövlət siyasəti cəmiyyətin mediasiyaya etimadının möhkəmlənməsinə və onun müxtəlif kateqoriyalı mübahisələrin həllində tətbiqinin genişlənməsinə xidmət edir.

Mediasiya Şurasının rəhbərliyi, mediasiya təşkilatlarının direktorları və fəaliyyət göstərən mediatorlarla keçirilən görüşlər mediasiya institutunun yalnız normativ-hüquqi əsasları ilə deyil, həm də onun praktiki tətbiqi xüsusiyyətləri ilə yaxından tanış olmağa imkan vermişdir. Peşəkar təcrübə mübadiləsi, hüquq tətbiqi praktikasının aktual məsələlərinin müzakirəsi və mediasiya fəaliyyətinin təşkilinə dair müasir yanaşmalarla tanışlıq səfərin ən dəyərli nəticələrindən biri olmuşdur.

Foziljon Otaxonovun fikrincə, Azərbaycanın təcrübəsi Özbəkistan Respublikası üçün mühüm elmi və praktiki əhəmiyyət kəsb edir. Bu, ilk növbədə mediasiya sisteminin institusional təşkili, vahid peşəkar özünüidarəetmə orqanının fəaliyyəti, mediatorların hazırlanması və sertifikatlaşdırılması mexanizmləri, mediasiya xidmətlərinin keyfiyyətinə nəzarət sistemi, ayrı-ayrı proseslərin rəqəmsallaşdırılması, eləcə də vahid peşəkar mühitin formalaşdırılması məsələlərinə aiddir.

Bununla yanaşı, hər bir ölkənin milli mediasiya modeli onun hüquq sistemi, milli qanunvericiliyi, məhkəmə təcrübəsi və tarixi ənənələrinin xüsusiyyətləri nəzərə alınmaqla formalaşır. Buna görə də xarici təcrübənin öyrənilməsi ayrı-ayrı həllərin mexaniki surətdə tətbiqinə deyil, onların Özbəkistan Respublikasında mediasiya institutunun inkişafının müasir tələbləri və prioritet istiqamətləri nəzərə alınmaqla yaradıcı şəkildə uyğunlaşdırılmasına xidmət etməlidir.

İşgüzar səfər hər iki ölkənin peşəkar ictimaiyyətləri arasında ikitərəfli əməkdaşlığın gələcək inkişafı üçün geniş perspektivlərin mövcudluğunu bir daha təsdiqləmişdir. Əldə olunmuş razılaşmalar elmi və təhsil sahəsində əməkdaşlığın genişləndirilməsi, peşəkar təcrübə mübadiləsinin inkişaf etdirilməsi, birgə layihələrin həyata keçirilməsi, müqayisəli hüquqi tədqiqatların aparılması və mediasiya institutunun daha da təkmilləşdirilməsinə dair təkliflərin hazırlanması üçün əlverişli zəmin yaradır.