Dəniz, büdcə və viza üçbucağı: Bu yay cibimiz hara getməyə icazə verir?

Yay mövsümü təkcə tətil dövrü deyil, həm də dünyanın ən hərəkətli səyahət mövsümü hesab olunur. Hava şəraitinin əlverişli olması, məktəblərdə tədris ilinin başa çatması, məzuniyyətlərin əsasən bu aylara təsadüf etməsi və beynəlxalq turizm bazarında yay kampaniyalarının genişlənməsi milyonlarla insanın istirahət planlarını məhz bu dövrdə reallaşdırmasına səbəb olur. Turizm sektoru üçün ilin ən intensiv dövr  sayılan yay aylarında həm aviaşirkətlər, həm turizm şirkətləri, həm də mehmanxanalar artan tələbat fonunda fəaliyyətlərini genişləndirir. Bu səbəbdən də yay turizmi təkcə insanların istirahət ehtiyacını qarşılayan sahə deyil, eyni zamanda dünya iqtisadiyyatında milyardlarla dollar dövriyyə yaradan ən mühüm xidmət sektorlarından biri kimi qiymətləndirilir. Son illər qlobal turizm bazarında baş verən dəyişikliklər səyahət mədəniyyətinə də ciddi təsir göstərib. İnsanlar artıq təkcə istirahət etmək məqsədilə deyil, yeni ölkələri tanımaq, fərqli mədəniyyətlərlə yaxından tanış olmaq, tarixi və təbii irsi kəşf etmək, müxtəlif kulinariya ənənələrini sınamaq və fərqli təcrübələr qazanmaq üçün də səyahət etməyə üstünlük verirlər. Bu baxımdan yay tətili anlayışı əvvəlki illərlə müqayisədə daha geniş məna kəsb edir və insanların seçim meyarları da getdikcə dəyişir. Rahatlıq, təhlükəsizlik, xidmət keyfiyyəti, nəqliyyat imkanları, büdcəyə uyğunluq və vaxt amili artıq turistlərin qərarına təsir edən əsas faktorlar sırasındadır. Azərbaycanlı turistlərin də səyahət vərdişləri son illərdə əhəmiyyətli dərəcədə dəyişib. Xaricə səyahət edənlərin sayının artması ilə yanaşı, insanların turizm xidmətlərinə yanaşması da daha planlı xarakter alıb. Əvvəllər daha çox istirahət məkanının populyarlığı əsas seçim meyarı hesab olunurdusa, indi turistlər qiymət və keyfiyyət balansını, nəqliyyat rahatlığını, viza prosedurlarını, təhlükəsizlik məsələlərini, istirahət növünü və səyahətin ümumi dəyərini birlikdə qiymətləndirirlər. İnformasiya texnologiyalarının inkişafı, onlayn bron sistemlərinin geniş yayılması və beynəlxalq turizm platformalarının əlçatan olması da insanların seçim imkanlarını xeyli artırıb. Turistlər artıq müxtəlif ölkələrdə qiymətləri müqayisə edə, hotellərin xidmət səviyyəsini əvvəlcədən öyrənə, digər səyahətçilərin rəylərini oxuya və daha məlumatlı qərar qəbul edə bilirlər. Müasir dövrdə turizm bazarında rəqabətin güclənməsi müxtəlif ölkələri daha əlverişli turizm məhsulları təqdim etməyə sövq edir. Bir çox istiqamətlər turist cəlb etmək üçün endirim kampaniyaları, xüsusi yay paketləri, əlavə xidmətlər və fərqli istirahət konsepsiyaları təklif edir. Bu isə turistlər üçün həm seçim imkanlarını artırır, həm də müxtəlif büdcələrə uyğun alternativlərin yaranmasına şərait yaradır. Artıq yüksək büdcəli istirahətlə yanaşı, daha qənaətcil səyahət paketləri də bazarda mühüm yer tutur və xüsusilə ailələr, tələbələr və gənclər arasında böyük maraq doğurur. Digər tərəfdən, qlobal iqtisadi proseslər də turizm sektoruna birbaşa təsir göstərir. Valyuta məzənnələrində baş verən dəyişikliklər, inflyasiya, aviabiletlərin qiyməti, yanacaq xərcləri və beynəlxalq iqtisadi vəziyyət turistlərin səyahət planlarına təsirsiz ötüşmür. Məhz buna görə insanlar istirahət planı hazırlayarkən yalnız getmək istədikləri ölkəni deyil, eyni zamanda ümumi səyahət büdcəsini, əlavə xərcləri və maliyyə imkanlarını da nəzərə almağa çalışırlar. Bu tendensiya yay turizmində daha aydın hiss olunur və seçimlərin formalaşmasında əsas amillərdən birinə çevrilib. Müasir turist üçün səyahət artıq yalnız bir neçə günlük istirahət deyil, həm də planlaşdırma, araşdırma və düzgün seçim prosesidir. Gediləcək istiqamətin müəyyənləşdirilməsi, nəqliyyat vasitəsinin seçilməsi, yerləşmə məsələləri, səfər proqramının hazırlanması və digər təşkilati məsələlər uğurlu istirahətin vacib hissəsinə çevrilib. Buna görə də yay mövsümü başlamazdan əvvəl insanlar müxtəlif ölkələrin üstünlüklərini, qiymət siyasətini, mövcud imkanlarını və səyahət şərtlərini müqayisə etməyə çalışırlar. Bəs bu yay Azərbaycan vətəndaşları üçün hansı istiqamətlər daha cəlbedici hesab olunur? Büdcə baxımından daha sərfəli seçimlər hansılardır? Turistlərin marağında əvvəlki illərlə müqayisədə hansı dəyişikliklər müşahidə edilir və yay mövsümündə səyahət planlaşdırarkən hansı məqamlara xüsusi diqqət yetirmək lazımdır?

Mövzu ilə bağlı Olaylar.az-a danışan turizm eksperti Rəhman Quliyev bildirib ki, yay mövsümündə Azərbaycan vətəndaşları üçün büdcəyə uyğun xarici səyahət istiqamətləri sırasında ən çox seçilən ölkələrdən biri Türkiyədir. Həm coğrafi yaxınlığı, həm vizasız rejim, həm də fərqli büdcələrə uyğun istirahət imkanları Türkiyəni ən populyar istiqamətlərdən birinə çevirir. Xüsusilə Aralıq dənizi və Egey sahillərində yerləşən kurort şəhərləri yay aylarında azərbaycanlı turistlərin ən çox üz tutduğu məkanlar sırasında yer alır. Bununla yanaşı, Gürcüstan da yaxın məsafəsi, rahat nəqliyyat əlaqələri və münasib qiymətləri ilə yay istirahəti üçün seçilən əsas ölkələrdən biri olaraq qalır. Dəniz istirahəti, dağ turizmi və şəhər gəzintilərini bir arada təqdim etməsi Gürcüstanı ailələr, gənclər və fərdi səyahətçilər üçün cəlbedici edir. Son illərdə büdcəyə uyğun istiqamətlər sırasında Monteneqro və Albaniya da ön plana çıxmağa başlayıb. Bu ölkələr həm Adriatik sahillərində keyfiyyətli çimərlik istirahəti, həm də digər Avropa ölkələri ilə müqayisədə daha münasib qiymətlər təqdim etdiyi üçün turistlərin marağını cəlb edir. Xüsusilə yay mövsümündə bu ölkələrə marağın artması onların turizm bazarında daha çox tanınması, xidmət keyfiyyətinin yüksəlməsi və müxtəlif büdcələrə uyğun istirahət paketlərinin təklif olunması ilə bağlıdır.

Ekspertin sözlərinə görə, yay mövsümündə səyahət planlaşdıran Azərbaycan vətəndaşları üçün ən vacib məqamlardan biri erkən rezervasiya imkanlarından yararlanmaqdır. Təcrübə göstərir ki, səyahətini əvvəlcədən planlaşdıran turistlər həm aviabiletləri daha sərfəli qiymətə əldə edə, həm də daha geniş otel seçimi ilə qarşılaşa bilirlər. Mövsüm yaxınlaşdıqca həm uçuş qiymətləri artır, həm də populyar hotellərdə yerlər sürətlə dolur. Buna görə də erkən rezervasiya yalnız maliyyə baxımından qənaət yaratmır, eyni zamanda turistlərə daha rahat seçim etmək imkanı verir. Əvvəlcədən planlaşdırılmış səyahət büdcənin daha düzgün bölüşdürülməsinə, əlavə xərclərin minimuma endirilməsinə və istirahətin daha rahat təşkil olunmasına şərait yaradır. Bu yay mövsümündə azərbaycanlı turistlərin ən çox üstünlük verdiyi istiqamətlər sırasında yenə də Türkiyə, Gürcüstan və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri xüsusi yer tutur. Hər üç istiqamət həm müntəzəm aviareyslərin mövcudluğu, həm də müxtəlif qiymət kateqoriyalarında istirahət imkanları ilə seçilir. Xüsusilə ailəvi istirahət planlaşdıranlar və qısa müddətli yay məzuniyyəti götürən turistlər bu ölkələrə daha çox maraq göstərirlər. Bununla yanaşı, Misir istiqamətinə də maraq yüksək olaraq qalır. Dəniz turizmi, "hər şey daxil" konsepsiyalı hotellər və ilboyu əlverişli hava şəraiti Misiri yay mövsümündə də seçilən istiqamətlərdən birinə çevirir. Eyni zamanda Monteneqro və Albaniyaya marağın artması davam edir. Bu ölkələr həm təbiəti, həm təmiz çimərlikləri, həm də münasib qiymət siyasəti ilə turistlərin diqqətini cəlb edir. Rusiya istiqamətinə maraq da müəyyən dərəcədə artmaqdadır və bu istiqamətə səfər edən turistlər əsasən şəhər turizmi, qohum ziyarəti və istirahət məqsədilə səyahət edirlər. Avropa ölkələrinə səfərlərdə isə əsas üstünlük Şengen vizası olan turistlər tərəfindən verilir. Şengen vizasına malik olan şəxslər Avropanın müxtəlif ölkələrinə daha rahat səyahət edə bildikləri üçün yay mövsümündə bu imkanlardan istifadə etməyə çalışırlar. Bu səbəbdən Avropa istiqamətlərinə maraq olsa da, seçim əsasən viza məsələsini əvvəlcədən həll etmiş turistlər arasında daha yüksək olur.

Turizm ekspertinin fikrincə, yay mövsümündə səyahət planlaşdıran hər bir turist üçün ən vacib tövsiyələrdən biri səyahəti son günlərə saxlamamaqdır. Son günlərdə edilən rezervasiyalar həm qiymətlərin əhəmiyyətli dərəcədə artmasına, həm də seçim imkanlarının məhdudlaşmasına səbəb olur. Əksinə, erkən rezervasiya edən şəxslər daha sərfəli aviabilet qiymətləri əldə edir, daha keyfiyyətli hotellər arasından seçim edə bilir və ümumi səyahət xərclərinə ciddi şəkildə qənaət etmiş olurlar. Bu, xüsusilə yay mövsümü kimi turist axınının ən yüksək olduğu dövrdə daha böyük əhəmiyyət daşıyır. Səyahətə çıxmazdan əvvəl turistlərin mütləq səyahət sığortası etdirmələri tövsiyə olunur. Gözlənilməz hallar, sağlamlıq problemləri və digər fövqəladə vəziyyətlər zamanı sığortanın mövcudluğu turist üçün əlavə təhlükəsizlik təminatı yaradır və mümkün maliyyə itkilərinin qarşısını almağa kömək edir. Bununla yanaşı, səfər ediləcək ölkənin qanunvericiliyi, gömrük qaydaları, təhlükəsizlik tələbləri və yerli adət-ənənələri ilə əvvəlcədən tanış olmaq da olduqca vacibdir. Bu, həm turistin özünün rahatlığı, həm də hər hansı xoşagəlməz halların qarşısının alınması baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Məsuliyyətli turist davranışı da təhlükəsiz və rahat istirahətin əsas şərtlərindən biridir. Səfər edilən ölkənin qanunlarına hörmətlə yanaşmaq, ictimai qaydalara riayət etmək, ətraf mühiti qorumaq, yerli mədəniyyət və adətlərə ehtiram göstərmək hər bir turistin diqqət etməli olduğu vacib məqamlardandır. Bu yanaşma həm turistin təhlükəsizliyini təmin edir, həm də ölkələr arasında turizm münasibətlərinin daha sağlam şəkildə inkişafına töhfə verir.

"Yay mövsümündə səyahət planlaşdıran Azərbaycan vətəndaşları üçün həm büdcəyə uyğun, həm də rahat istirahət imkanları təqdim edən çoxsaylı istiqamətlər mövcuddur. Türkiyə, Gürcüstan, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Misir, Monteneqro, Albaniya və Rusiya bu yay ən çox maraq göstərilən ölkələr sırasında yer alır. Avropa ölkələrinə isə əsasən Şengen vizasına malik turistlər üstünlük verirlər. Səyahətin əvvəlcədən planlaşdırılması, erkən rezervasiya imkanlarından istifadə edilməsi, səyahət sığortasının alınması, gediləcək ölkənin qaydaları ilə tanış olunması və məsuliyyətli turist davranışı nümayiş etdirilməsi təhlükəsiz, rahat və büdcəyə uyğun yay istirahətinin əsas şərtləri hesab olunur", - deyə R. Quliyev sonda qeyd edib.

Səidə Ramazanova