Ötən həftənin mədəni mənzərəsi

Salam olsun, çox dəyərli oxucum! Bu dəfə söhbətimizi ötən həftə ərzində baş vermiş iki mühüm mədəni hadisə üzərində qurmağa çalışacağam. Onlardan birincisi Azərbaycan hərb tarixinin ən hünərli oğullarından biri, Şah İsmayıldan bizə miras qalan qılınc və qələmi qoşa qanad kimi daşımaq ənənəsinə bütün ömrü boyu sadiq qalmış polkovnik rütbəli şair Ramiz Duyğun irsi, ikincisi isə Azərbaycan mədəniyyətinin canlı yaddaşı Maqsud İbrahimbəyovun qəhrəmanları, Rüstəm İbrahimbəyovun ideyaları və bütövlükdə İbrahimbəyovlar irsi haqqında olacaq:

-Azərbaycan hərb tarixinin hünərli şair oğlu

Hər xalqın tarixində elə şəxsiyyətlər olur ki, onların ömür yolu bir neçə peşənin, bir neçə missiyanın və bir neçə taleyin qovşağında formalaşır. Belə insanların fəaliyyəti təkcə yaşadıqları dövrün deyil, gələcək nəsillərin də mənəvi yaddaşına çevrilir. Ötən həftə Azərbaycan Respublikasının Müharibə, Əmək və Silahlı Qüvvələr Veteranları Təşkilatında keçirilən anım və kitab təqdimatı mərasimi məhz belə bir şəxsiyyətin - görkəmli şair, tərcüməçi, ssenarist, həkim, ictimai xadim, polkovnik Ramiz Duyğunun xatirəsinə həsr olunmuşdu.

"Duyğunlu duyğular" kitabının təqdimatı ilə müşayiət olunan tədbir sadəcə bir anım mərasimi deyil, həm də Azərbaycan hərb və ədəbiyyat tarixində özünəməxsus iz qoymuş bir insanın həyat yoluna nəzər salmaq imkanı yaratdı. Tədbir iştirakçılarının çıxışları göstərdi ki, Ramiz Duyğunun adı təkcə poeziya ilə deyil, həm də vətənə xidmət, insanlıq və mənəvi məsuliyyət anlayışları ilə sıx bağlıdır.

Mərasim şəhidlərin əziz xatirəsinin bir dəqiqəlik sükutla yad edilməsi ilə başladı. Bu sükut əslində bir ömrün, bir xidmət yolunun və bir nəslin yaddaşının ehtiramla xatırlanması idi. Sonrakı çıxışlar isə Ramiz Duyğunun çoxşaxəli fəaliyyətinin müxtəlif istiqamətlərini işıqlandırdı.

Kitabın tərtibçisi, tanınmış jurnalist, şair-publisist və Qarabağ müharibəsi veteranı polkovnik Mahir Cavadlı mərhum şairin həyat yolundan bəhs edərək onun Azərbaycan Televiziyasında yayımlanan "Hünər" verilişində gördüyü mühüm işləri xüsusi vurğuladı. Həmin illərdə minlərlə azərbaycanlının taleyinə işıq salan bu fəaliyyət İkinci Dünya müharibəsində itkin düşmüş soydaşlarımızın məzarlarının tapılması istiqamətində əsl vətəndaşlıq nümunəsi idi. Ramiz Duyğun yalnız qələmi ilə deyil, gördüyü əməli işlərlə də yadda qalmışdı.

Onun müstəqillik dövründə müxtəlif güc strukturlarında mətbuat xidmətlərinə rəhbərlik etməsi, "Xalq Ordusu" və "Sərhəd" qəzetlərinin baş redaktoru kimi fəaliyyəti dövlətçilik və hərbçilik ənənələrinin təbliğində mühüm rol oynayıb. O, hərbi jurnalistikanın inkişafına xidmət edən, vətənpərvərlik ruhunu söz vasitəsilə cəmiyyətə çatdıran ziyalılardan biri idi.

Veteranlar Təşkilatının sədri polkovnik Cəlil Xəlilovun çıxışında səsləndirdiyi fikirlər Ramiz Duyğunun hərbçi nüfuzunu bir daha nümayiş etdirdi. Yeni formalaşan milli Sərhəd Qoşunlarında xidmət etdiyi illərdə o, peşəkarlığı, prinsipiallığı və yüksək mənəvi keyfiyyətləri ilə həmkarlarının rəğbətini qazanmışdı. Çətin və mürəkkəb dövrlərdə onun nümayiş etdirdiyi mövqe əsl zabit məsuliyyətinin nümunəsi kimi xatırlanır.

Mərhum şairlə uzun illər dostluq etmiş AMEA-nın müxbir üzvü, professor Südeyf İmamverdiyev isə onun şəxsiyyətinin fərqli tərəflərini diqqətə çatdırdı. Həkim kimi insanlara şəfa verən, şair kimi milli ruhu yaşadan, ictimai xadim kimi cəmiyyətə xidmət edən Ramiz Duyğun öz fəaliyyətində vətəndaşlıq mövqeyini hər zaman ön planda saxlayıb. Onun yaradıcılığı milli kimliyin, vətən sevgisinin və mənəvi dəyərlərin təbliği baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Tədbirdə təqdim olunan "Duyğunlu duyğular" kitabı da məhz bu zəngin irsin qorunmasına xidmət edir. Kitabda toplanmış məqalələr, şeirlər, xatirələr və düşüncələr bir insanın həyat salnaməsindən daha çox, bütöv bir dövrün mənəvi mənzərəsini əks etdirir. Oxucu burada yalnız şair Ramiz Duyğunu deyil, həm də zabit Ramiz Məlikovu, vətəndaş Ramiz Duyğunu və insan Ramiz müəllimi tanıyır.

Çıxış edənlərdən Ramiz İsgəndərli, Elşad Qoca, Ellada Umudlu, Sucəddin Abdullayev, Füzuli Kərimov, Mehman Süleymanov, Üzeyir Cəfərov, Salam Cavadlı, Mustafa Əliyev və Mahir Əbilovun xatirələri bir daha göstərdi ki, Ramiz Duyğun müxtəlif nəsillərin yaddaşında eyni dərəcədə hörmətlə yaşayan şəxsiyyətlərdəndir. Onun haqqında danışan hər kəs ilk növbədə insanlığını, dostluğunu, vətən sevgisini və qayğıkeşliyini önə çəkirdi.

Tədbirin ən təsirli məqamlarından biri Akademik Milli Dram Teatrının xalq artisti Məleykə Əsədovanın çıxışı və Ramiz Duyğunun vətənpərvərlik ruhlu şeirlərini səsləndirməsi oldu. Poeziya ilə xatirənin qovuşduğu həmin anlarda zalda toplaşanlar sanki bir daha şairin mənəvi dünyasına səyahət etdilər.

Mədəniyyət hadisələrinin çoxaldığı bir dövrdə belə tədbirlər xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki onlar yalnız bir insanın xatirəsini yaşatmır, həm də cəmiyyətin yaddaşını möhkəmləndirir. Tarixini unutmayan xalq gələcəyini daha inamla qurur. Ramiz Duyğun kimi şəxsiyyətlərin ömür yolu isə bu yaddaşın canlı səhifələridir.

Ötən həftənin mədəni mənzərəsində diqqət çəkən bu tədbir bir daha sübut etdi ki, Azərbaycan xalqı öz söz adamlarını, ziyalılarını və Vətən uğrunda xidmət göstərən övladlarını unutmur. Şair, həkim, jurnalist, tərcüməçi, ictimai xadim və polkovnik Ramiz Duyğunun ömür yolu milli-mənəvi dəyərlərə sədaqətin, vətən sevgisinin və xidmət fəlsəfəsinin parlaq nümunəsidir.

Onun adı Azərbaycan hərb tarixinin hünərli şair oğlu kimi yaddaşlarda yaşayacaq, qələmin gücü ilə xidmətin şərəfini birləşdirən nadir ömürlərdən biri kimi gələcək nəsillərə örnək olacaqdır.

-Rüstəm İbrahimbəyov və zaman

Azərbaycanın mədəni həyatında ötən həftənin ən yaddaqalan hadisələrindən biri iyunun 19-da Heydər Əliyev Sarayında nümayiş olunan "Bizim Maqsud müəllim" tamaşası oldu. Bu səhnə əsəri təkcə teatr hadisəsi kimi deyil, həm də milli kino və ədəbiyyat tariximizin mühüm bir səhifəsinə yenidən baxış kimi diqqəti cəlb etdi. Tamaşanın mərkəzində xalq yazıçısı, dramaturq və ssenarist Maqsud İbrahimbəyovun yaradıcılığı dayansa da, əslində bu təqdimat tamaşaçını bütöv bir dövr, bütöv bir ədəbi mühit və İbrahimbəyovlar fenomeni üzərində düşünməyə sövq etdi.

Azərbaycan mədəniyyətində İbrahimbəyov soyadı xüsusi yer tutur. Bu soyad təkcə Maqsud İbrahimbəyovun deyil, həm də onun qardaşı, dünya şöhrətli yazıçı, dramaturq, kinossenarist və ictimai xadim Rüstəm İbrahimbəyovun fəaliyyəti ilə bağlıdır. Onların yaradıcılığı onilliklər boyu Azərbaycan insanının düşüncə dünyasını, estetik zövqünü və milli özünüdərkini formalaşdıran mühüm amillərdən biri olub.

"Bizim Maqsud müəllim" tamaşasında "Uşaqlığın son gecəsi" və "Bizim Cəbiş müəllim" filmlərinin yeni interpretasiyası təqdim edildi. Tamaşaçılar bir tərəfdən tanış qəhrəmanları yenidən gördülər, digər tərəfdən isə onların talelərinə fərqli rakursdan baxmaq imkanı qazandılar. Səhnədə real vaxt rejimində aparılan çəkilişlərin nəhəng ekrana ötürülməsi kino ilə teatrı birləşdirən maraqlı bir eksperiment kimi yadda qaldı. Bu yanaşma müasir teatr dilinin imkanlarını nümayiş etdirməklə yanaşı, klassik irsin yeni nəsillərə çatdırılması baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyırdı.

Maqsud İbrahimbəyovun yaratdığı qəhrəmanlar Azərbaycan tamaşaçısının yaddaşında çoxdan öz yerini tutub. Cəbiş müəllim, Davud, Rüstəm kimi obrazlar sadəcə ekran personajları deyil, müəyyən mənada milli xarakterin müxtəlif çalarlarının bədii təcəssümüdür. Onların həyat hekayələri bu gün də aktuallığını qoruyur, çünki insan taleyi, mənəvi seçim, vicdan və məsuliyyət kimi mövzular zamanın fövqündə dayanır.

Bu əsərlərin yenidən səhnəyə qayıtması istər-istəməz tamaşaçını Rüstəm İbrahimbəyovun yaradıcılığı barədə də düşünməyə vadar edir. Çünki Azərbaycan kinosunun ən parlaq səhifələrinin əhəmiyyətli hissəsi məhz onun adı ilə bağlıdır. Rüstəm İbrahimbəyov uzun illər ərzində həm milli, həm də beynəlxalq kino məkanında öz sözünü demiş sənətkar idi. Onun ssenariləri insanın daxili aləmini, cəmiyyətlə münasibətlərini, zamanın yaratdığı mənəvi dilemmləri böyük ustalıqla əks etdirirdi.

Rüstəm İbrahimbəyovun yaradıcılığının əsas xüsusiyyətlərindən biri zamanla dialoq qurmaq bacarığı idi. O, dövrün hadisələrini sadəcə təsvir etmir, onları insan taleyi prizmasından qiymətləndirirdi. Bu səbəbdən onun əsərləri müxtəlif nəsillər üçün maraqlı olaraq qalır. Çünki dəyişən yalnız zamanın dekorasiyasıdır, insanın daxili aləmi isə mahiyyət etibarilə eyni suallar qarşısında dayanır.

"Bizim Maqsud müəllim" tamaşasının ən mühüm məziyyətlərindən biri də müəllifi qəhrəmanlarının içində axtarmasıdır. Səhnədəki aktyorlar obrazların xarakterlərini anlamağa çalışdıqca, əslində yazıçının öz dünyasını kəşf etməyə səy göstərirlər. Bu yanaşma tamaşaçıya sənətkarla onun yaratdığı obrazlar arasındakı görünməz bağları hiss etdirmək baxımından maraqlı həll kimi görünür.

Tamaşanın nümayişində ölkənin tanınmış ziyalılarının, o cümlədən Polad Bülbüloğlu və Elmar Məmmədyarovun iştirakı da hadisənin ictimai əhəmiyyətini artırdı. Bu, bir daha göstərdi ki, klassik irsə müraciət təkcə mədəni tədbir deyil, həm də milli yaddaşın qorunması prosesidir.

Bu gün Azərbaycan mədəniyyəti yeni çağırışlarla üz-üzədir. Qloballaşan dünyada milli kimliyi qorumağın yollarından biri də klassik irsin müasir təqdimat formaları ilə yaşadılmasıdır. "Bizim Maqsud müəllim" tamaşası məhz bu baxımdan əlamətdar hadisə kimi qiymətləndirilə bilər. O, keçmişlə bu gün arasında körpü quraraq, klassik əsərlərin yeni nəfəs qazanmasının mümkünlüyünü nümayiş etdirdi.

Ötən həftənin mədəni mənzərəsinə nəzər salarkən aydın görünür ki, zaman dəyişsə də, böyük sənət yaşayır. Maqsud İbrahimbəyovun qəhrəmanları, Rüstəm İbrahimbəyovun ideyaları və bütövlükdə İbrahimbəyovlar irsi Azərbaycan mədəniyyətinin canlı yaddaşı olaraq qalır. Çünki həqiqi sənət zamanın içindən keçərək gələcəyə yol tapmağı bacarır. Elə buna görə də Rüstəm İbrahimbəyov və zaman anlayışları bir-birindən ayrılmaz görünür: biri ömür boyu zamanı anlamağa çalışıb, digəri isə onun yaratdıqlarını yaşadaraq bu günə gətirib çıxarıb.

Sona qədər həmsöhbət olduğunuz üçün təşəkkür edirəm. Hələlik.

Zaur USTAC

AVMVİB, AJB və AYB-nin üzvü, "Yazarlar" jurnalının baş redaktoru