AZƏRBAYCANIN İLK İNNOVASİYA ENSİKLOPEDİYASI- “100 Sualda İnnovasiya” kitabı haqqında
Dünyanın gələcək inkişafı innovasiyalardan asılıdır (İlham Əliyev)
Müasir dünyada innovasiya artıq yalnız texnoloji yenilik anlayışı kimi dərk edilmir. O, iqtisadi inkişafın, dövlətlərin rəqabət qabiliyyətinin, universitetlərin transformasiyasının, sahibkarlığın, elmi-tədqiqat fəaliyyətinin və insan kapitalı inkişafının əsas hərəkətverici qüvvəsinə çevrilmişdir. Süni intellekt, rəqəmsal iqtisadiyyat, yaşıl transformasiya və Dördüncü Sənaye İnqilabı dövründə innovasiya haqqında sistemli biliklərə malik olmaq həm ayrı-ayrı fərdlər, həm də cəmiyyətlər üçün strateji zərurətə çevrilmişdir.
Məhz belə bir dövrdə professorlar Fəxrəddin Həbibov, Ali B. Kutvan, Nilay Alüftekin Sakarya, Çetin Elmas və Müşfiq Quliyev tərəfindən hazırlanmış "100 Sualda İnnovasiya" kitabı Azərbaycan elmi və təhsil mühitində mühüm hadisə kimi qiymətləndirilməlidir. Bu əsər innovasiya haqqında növbəti kitab deyil, Azərbaycan dilində innovasiya sahəsini sistemli şəkildə təqdim edən fundamental istinad mənbəyi və ensiklopedik xarakterli nəşrdir.
Kitabın ən böyük üstünlüyü innovasiya kimi mürəkkəb və çoxşaxəli sahəni oxucu üçün anlaşıqlı, sistemli və eyni zamanda elmi əsaslarla təqdim etməsidir. Müəlliflər innovasiyanın nəzəri əsaslarından başlayaraq onun iqtisadi, texnoloji, sosial, hüquqi və idarəetmə aspektlərini vahid konseptual çərçivədə birləşdirməyə nail olmuşlar.
Əsərin quruluşu xüsusi diqqətə layiqdir. Sual-cavab formatı innovasiya haqqında biliklərin mənimsənilməsini asanlaşdırır, oxucunu passiv informasiya istehlakçısından aktiv düşünən və araşdıran subyektə çevirir. Bu yanaşma innovasiyanın mahiyyətinə tam uyğundur. Çünki innovasiyanın başlanğıc nöqtəsi məhz düzgün sual vermək bacarığıdır.
Kitabın məzmununa nəzər saldıqda onun əhatə dairəsinin son dərəcə geniş olduğu görünür. Burada innovasiya anlayışı, innovasiyanın növləri, innovasiya modelləri, innovasiya strategiyaları, açıq innovasiya, sosial innovasiya, innovasiya liderliyi, innovativ sahibkarlıq, texnoparklar, startap ekosistemləri, vençur kapitalı, innovasiyaların kommersiyalaşdırılması, əqli mülkiyyət hüquqları, patent sistemi, milli innovasiya sistemləri və universitetlərin innovasiya ekosistemində rolu kimi məsələlər geniş şəkildə izah edilir.
Kitabın ən mühüm elmi üstünlüklərindən biri TRIZ və ARIZ metodologiyalarına xüsusi yer ayrılmasıdır. İxtiraçılıq problemlərinin həlli nəzəriyyəsi kimi tanınan TRIZ dünyanın ən güclü innovasiya metodologiyalarından biridir. Azərbaycan dilində bu sahədə sistemli və geniş izahların verildiyi mənbələrin az olduğunu nəzərə alsaq, kitabın bu hissəsi xüsusi elmi dəyər daşıyır.
Əsərin digər mühüm cəhəti onun multidissiplinar xarakteridir. Kitab yalnız iqtisadçılar və innovasiya menecerləri üçün deyil, mühəndislər, müəllimlər, universitet tədqiqatçıları, dövlət qulluqçuları, sahibkarlar, startap komandaları və siyasət formalaşdıran şəxslər üçün də faydalı mənbə rolunu oynayır. Müəlliflər innovasiyanı yalnız biznes və texnologiya məsələsi kimi deyil, bütövlükdə cəmiyyətin inkişaf modeli kimi təqdim edirlər.
Kitabın ensiklopedik xarakter daşımasının əsas səbəblərindən biri də onun innovasiya haqqında mövcud bilikləri sistemləşdirməsidir. Klassik ensiklopediyaların əsas missiyası müəyyən bir sahə üzrə anlayışları, nəzəriyyələri və təcrübələri vahid bilik sistemində toplamaqdır. "100 Sualda İnnovasiya" da məhz bu funksiyanı yerinə yetirir. Əsər innovasiya elminin əsas anlayışlarını, metodologiyalarını, beynəlxalq təcrübələrini və tətbiq mexanizmlərini bir araya gətirərək oxucuya bütöv bir innovasiya xəritəsi təqdim edir.
Kitabın digər mühüm üstünlüyü qlobal təcrübəyə əsaslanmasıdır. OECD, Dünya Bankı, Oslo Təlimatı, Fraskati Təlimatı, Qlobal İnnovasiya İndeksi, Silikon Vadisi modeli, İsrail, Cənubi Koreya və Sinqapur təcrübələri əsərdə geniş şəkildə təhlil edilir. Bu isə innovasiya proseslərinə həm milli, həm də beynəlxalq kontekstdə baxmağa imkan yaradır.
Azərbaycan dilində innovasiya sahəsində mövcud ədəbiyyatın məhdud olduğunu nəzərə alsaq, bu kitabın meydana çıxması mühüm elmi hadisə hesab edilməlidir. Əsər təkcə bir dərslik və ya elmi vəsait deyil, həm də ölkədə innovasiya mədəniyyətinin formalaşmasına xidmət edən fundamental bilik mənbəyidir. Kitab innovasiya haqqında düşüncə tərzinin formalaşdırılmasına, innovativ sahibkarlığın inkişafına, universitetlərdə innovasiya yönümlü təhsilin güclənməsinə və milli innovasiya ekosisteminin inkişafına ciddi töhfə verə bilər.
Nəticə etibarilə, "100 Sualda İnnovasiya" əsərini Azərbaycan dilində hazırlanmış ilk sistemli və fundamental "İnnovasiya Ensiklopediyası" adlandırmaq mümkündür. Bu kitab innovasiya haqqında biliklərin sistemləşdirilməsi, yayılması və gələcək nəsillərə ötürülməsi baxımından mühüm elmi, tədris və praktik əhəmiyyətə malikdir. O, innovasiyanın nəzəriyyəsi ilə praktikasını, qlobal təcrübə ilə milli reallığı birləşdirərək Azərbaycan innovasiya ədəbiyyatında xüsusi yer tutmağa layiq olan fundamental əsərdir.
"100 Sualda İnnovasiya" yalnız bir kitab deyil, Azərbaycanın innovasiya düşüncəsinin, innovasiya mədəniyyətinin və innovasiya gələcəyinin ensiklopedik xəritəsidir. Ümid edirik ki, bu kitabı oxuyan, bu sahədə sistemli biliklər əldə edən, kitabdan faydalanan mühəndislər, alimlər, menecerlər, iş adamları və digər sahə nümayəndələri ölkəmizin gələcək innovativ inkişfına tövhələr verə biləcəklər.
dos. İlham Əhmədov, təhsil eksperti