Azərbaycanda "qazanılmayan pulu xərcləməyə" maraq azalıb

Azərbaycanda kart istifadəsi artsa da, insanların borc hesabına xərcləməyə marağı nəzərəçarpacaq dərəcədə azalır.

Milli.Az-ın araşdırmasına görə, hazırda ölkədə 22,4 milyon ödəniş kartı mövcuddur ki, bunun 20,3 milyonu debet, 2,1 milyonu isə kredit kartıdır.

Bu bölgü onu göstərir ki, ümumi kartların təxminən 91%-i debet, cəmi 9%-i isə kredit kartlarının payına düşür. Yəni bazarda əsas üstünlük "öz vəsaitinlə xərclə" modelindədir.

Son 1 ilin statistikası bu tendensiyanı daha da aydın göstərir. Debet kartların sayı 12% artıb ki, bu da insanların bank kartlarından aktiv istifadə etdiyini, lakin bunu daha çox şəxsi vəsaitləri çərçivəsində etdiyini göstərir. Kredit kartlarının sayında isə 9% azalma qeydə alınıb. Bu azalma təsadüfi deyil və əhalinin borclanma alətlərinə münasibətində dəyişiklik olduğunu göstərir. Ümumilikdə kart sayının 10% artması isə nağdsız ödənişlərin genişləndiyini təsdiqləyir.

Bu dəyişiklik bir neçə mühüm faktorla izah oluna bilər. İlk növbədə, kredit kartları üzrə faiz dərəcələri və əlavə ödənişlər insanları daha ehtiyatlı olmağa vadar edir. Kredit kartından istifadə edən şəxs yalnız xərclədiyi məbləği deyil, eyni zamanda əlavə faiz və cərimə risklərini də nəzərə almalıdır. Bu isə xüsusilə gəlirləri sabit olmayan və ya xərclərini dəqiq planlaşdırmaq istəyən insanlar üçün risk yaradır.

Digər tərəfdən, son illərdə maliyyə savadlılığının artması da mühüm rol oynayır. İnsanlar artıq borcun uzunmüddətli təsirlərini, gecikmiş ödənişlərin yaratdığı problemləri və kredit tarixçəsinin əhəmiyyətini daha yaxşı anlayır. Nəticədə, daha çox insan yalnız mövcud gəliri çərçivəsində xərcləməyi üstün tutur.

Bank sektorundakı dəyişikliklər də bu prosesə təsir edə bilər. Kredit kartlarının verilməsi ilə bağlı şərtlərin sərtləşdirilməsi, limitlərin azaldılması və ya risklərin daha ciddi qiymətləndirilməsi kredit kartlarının sayının azalmasına səbəb ola bilər. Eyni zamanda, debet kartların əldə edilməsi daha asan və geniş yayılmışdır ki, bu da onların sayının sürətlə artmasına şərait yaradır.

Bu tendensiyanın başqa bir müsbət tərəfi də var. Debet kartların artması nağdsız ödənişlərin genişlənməsi deməkdir. İnsanlar alış-veriş, xidmət ödənişləri və gündəlik xərclər üçün daha çox kartlardan istifadə edir. Bu isə iqtisadiyyatda şəffaflığın artmasına, kölgə dövriyyəsinin azalmasına və maliyyə sisteminin daha sağlam fəaliyyət göstərməsinə kömək edir.

Ümumilikdə, rəqəmlər göstərir ki, Azərbaycanda əhali kart istifadəsini artırsa da, bunu daha çox ehtiyatlı və nəzarətli şəkildə edir. Kredit kartlarına marağın azalması borclanma risklərinin aşağı düşməsinə, debet kartların artması isə şəxsi maliyyə intizamının güclənməsinə işarə edir. Bu da uzunmüddətli perspektivdə həm vətəndaşlar, həm də bank sektoru üçün daha sabit və davamlı maliyyə mühiti yaradır.