Elmi-kütləvi proqramların hazırlanması cəmiyyətin inkişafı üçün vacib şərtdir

İstiqamət: Elmi-kütləvi, mədəni-maarif, təhsil proqramlarının hazırlanması

Elektron və sosial medianın müasir cəmiyyətə təsiri və onun yaratdığı problemlər danılmazdır. Artıq hər iki media vasitəsi həyatımızın ayrılmaz hissəsinə çevrilib. Biz gündəlik xəbərləri sosial mediadan alır, dostlarımızla əlaqə saxlayır və fikirlərimizi bölüşürük. Lakin bu rahatlıq və sürət bəzən ciddi problemlərə də yol açır. Ən böyük təhlükələrdən biri məlumat çirklənməsidir. Məlumdur ki, elektron və sosial mediada yayılan xəbərlərin hamısı doğru olmur. Yalan və ya təhrif olunmuş məlumatlar insanların düşüncəsinə təsir edir, cəmiyyətdə çaşqınlıq yaradır və yanlış qərarlara səbəb ola bilir. Digər mühüm məsələ sosial medianın insanlara psixoloji təsirlərdir. İnsanlar sosial mediada başqalarının "mükəmməl" həyatlarını gördükcə özlərini onlarla müqayisə edir. Bu isə özünə inamın azalmasına, stressə və hətta depressiyaya gətirib çıxara bilər. Bundan əlavə, sosial media real ünsiyyətin azalmasına səbəb olur. İnsanlar üz-üzə söhbətlər əvəzinə virtual əlaqələrə üstünlük verir. Bu isə sosial bacarıqların zəifləməsinə və münasibətlərin səthiləşməsinə gətirib çıxarır. Unutmamalıyıq ki, sosial media həm də məxfilik baxımından risklidir. Şəxsi məlumatlarımızın paylaşılması gələcəkdə müxtəlif problemlərə səbəb ola bilər. Məhz bu kimi probemlərin aradan qaldırılması üçün elmi-kütləvi, mədəni-maarif və təhsil proqramlarının hazırlanması zərurəti yaranır. Xüsusən, elektron mediada maarifləndirici, tarixi mövzuların yayımı vacib şərtdir.  Elektron media-məlumatın ötürülməsi üçün elektron və ya elektromexaniki cihazlardan istifadə edən, rəqəmsal və ya analoq formatda fəaliyyət göstərən yayım və kommunikasiya formasıdır. Bura internet (sosial media, xəbər saytları), televiziya, radio, audio/video yazılar və rəqəmsal daşıyıcılar daxildir. Müasir dövrdə insanların əksəriyyəti məlumat almaq üçün sosial mediadan istifadə edir. Lakin həm elektron, həm də sosial mediada yayımlanan əxlaqa zidd proqramların cəmiyyətə mənfi təsiri danılmazdır. Sadalanan faktlar deməyə əsas verir ki, cəmiyyətin bütün sahələr üzrə inkişafını təmin etmək üçün elmi-kütləvi, mədəni-maarif, təhsil proqramlarının hazırlanması olduqca vacibdir.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, elmi-kütləvi, mədəni-maarif və təhsil proqramlarının hazırlanması müxtəlif sahələrdə biliklərin geniş auditoriyaya çatdırılması üçün planlı və sistemli fəaliyyət deməkdir. Bu tip proqramlar həm maarifləndirmə, həm də öyrətmə məqsədi daşıyır və televiziya, radio, sosial media, kurslar və ya tədbirlər formasında təqdim oluna bilər. Belə proqramların hazırlanması zamanı hədəf və məqsəd auditoriyanın müəyyənləşdirilməsidir. Çox təəssüf ki, hazırda nə müvafiq nəzarət orqanları, nə də vətəndaş cəmiyyətləri tərəfindən belə bir proqram ortalığa qoyulmayıb. Hansı ki, məqsədi  məlumatlandırmaq, öyrətmək, motivasiya etmək olan belə proqramların hədəfi şagirdlər, tələbələr, müəllimlər və ümumiyyətlə geniş ictimaiyyət ola bilər. Bu baxımdan sözügedən proqramların hazırlanması zamanı auditoriyanın yaş, maraq və bilik səviyyəsi nəzərə alınmalıdır. Mövzu və məzmun seçilməsinə gəldikdə onun aktuallığı və cəmiyyət üçün faydalı olması nəzərə alınmalıdır. Proqram 
elmi əsaslara söykənən, amma sadə və anlaşılan dildə olmalı, mədəni və milli dəyərlərin təbliğinə yönəlməlidir. Şübhəsiz ki, belə proqramlar cəmiyyətin intellektual inkişafına, biliklərin yayılmasına və mədəni dəyərlərin qorunmasına xidmət edəcək, həm maraqlı, həm də faydalı olacaq.
Həmçinin, sosial media müasir cəmiyyətin ayrılmaz hissəsinə çevrilsə də, onun hazırkı vəziyyəti bir sıra ciddi risklər və ziyanlar yarada bilər. Hazırda belə təsirlər həm fərdi, həm də ictimai səviyyədə özünü göstərir. Belə ki, bir çox hallarda sosial şəbəkələrdə yalan və ya yoxlanılmamış məlumatlar sürətlə yayılır ki, insanlar doğru ilə yanlışı ayırmaqda çətinlik çəkir. Bu, isə öz növbəsində ictimai fikrin manipulyasiyasına səbəb ola bilər. Məhz bu kimi halların nəticəsidir ki, son illərdə məxfilik və təhlükəsizlik problemləri artıb, şəxsi məlumatların sızması və sui-istifadə halları çoxalıb, kibercinayətkarlıq və fırıldaqçılıq riski yüksəlib.
Sözsüz ki, belə halların uzun müddət davam etməsi gənclərə də təsirsiz ötüşmür. Gənclərdə yanlış rol modelləri və qeyri-real gözləntilər formalaşır,zorakılıq, kibertəzyiq halları artır. Sosial media düzgün istifadə edildikdə faydalı vasitədir, lakin nəzarətsiz və şüursuz istifadə cəmiyyət üçün ciddi psixoloji, sosial və informasiya riskləri yaradır. Buna görə də media savadlılığının artırılması və balanslı istifadə çox vacibdir. Bütün bu problemlərə baxmayaraq, sosial medianı tamamilə mənfi hesab etmək düzgün deyil. Əsas məsələ ondan düzgün və balanslı istifadə etməyi öyrənməkdir. Biz məlumatları yoxlamağı, vaxtımızı düzgün bölməyi və real həyatı virtual həyatdan üstün tutmağı bacarmalıyıq. Qeyd edək ki, sosial media bizim alətimizdir- biz onun yox. Onu necə istifadə etdiyimiz isə gələcəyimizi müəyyən edir. Başqa sözlə, cəmiyyətin maariflənməsi, savadlanması və yeni biliklər əldə etməsi üçün elmi-kütləvi, mədəni-maarif və təhsil proqramlarının peşəkar şəkildə hazırlanması çox vacib əhəmiyyət daşıyır. 

Alim Hüseynli
Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə çap edilmişdir.