Bu dərmanları reseptsiz almayın - Deputatdan AÇIQLAMA

Dərman vasitələrinin reseptlə və ya reseptsiz satışı uzun illərdir cəmiyyət üçün aktual müzakirə mövzularından biri olaraq qalır. Bir tərəfdən vətəndaşların dərmanlara asan çıxışı vacib hesab olunur, digər tərəfdən isə nəzarətsiz dərman istifadəsinin ciddi sağlamlıq riskləri yaratdığı mütəxəssislər tərəfindən tez-tez vurğulanır. Xüsusilə antibiotiklərin, hormonal və psixotrop preparatların həkim məsləhəti olmadan istifadəsi bir sıra ağır fəsadlara, xəstəliklərin gizli şəkildə ağırlaşmasına və dərmanlara qarşı davamlılığın formalaşmasına səbəb ola bilər.

Bir çox inkişaf etmiş ölkələrdə bu riskləri minimuma endirmək məqsədilə dərmanların böyük əksəriyyəti yalnız həkim resepti əsasında apteklərdən buraxılır. Azərbaycanda isə mövcud qaydalara əsasən, apteklərdə yalnız müəyyən dərman qrupları reseptlə satılır, digər preparatların əhəmiyyətli hissəsini isə reseptsiz əldə etmək mümkündür. Bu yanaşma vətəndaşlar üçün əlçatanlığı artırsa da, eyni zamanda "Azərbaycanda dərmanların hamısı niyə reseptlə satılmır?", "Mövcud sistem hansı risklər yaradır?" kimi sualları da gündəmə gətirir.

Mövzu ilə bağlı Sfera.az-a açıqlama verən Milli Məclisin Səhiyyə komitəsinin üzvü, deputat Pərvanə Vəliyeva bildirib ki, Azərbaycan Respublikasında qanunvericiliyə əsasən, resept əsasında buraxılan dərman vasitələri yalnız həkim resepti təqdim edildikdə aptekdən əldə oluna bilər. 

Onun sözlərinə görə, reseptlə satılan dərmanlara narkotik vasitələr, psixotrop maddələr, güclü təsir edən və ya xüsusi nəzarət tələb edən preparatlar, eləcə də qanunvericiliklə müəyyən edilmiş digər dərman vasitələri daxildir:

"14 yaşına çatmamış şəxslərə isə reseptlə buraxılan dərmanların verilməsi qadağandır, digər şəxslərə isə bu dərmanlar yalnız resept əsasında satıla bilər. Resept olmadan buraxılan dərman vasitələrinin siyahısı ayrıca müəyyən edilir və yalnız həmin siyahıya daxil olmayan dərmanlar reseptlə satılır. Resept olmadan buraxılan dərman vasitələrinin reklamı mümkündür, lakin reseptlə buraxılan dərman vasitələrinin reklamı qadağandır.

Psixotrop və narkotik dərman preparatları üçün resept nüsxələri Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin təsdiq etdiyi formada yazılmalıdır. Psixotrop dərman preparatlarına aid yazılmış reseptlər 15 gün müddətinə etibarlıdır. Miqdarı barədə hesabatı aparılan psixotrop dərman preparatları üçün müalicə-profilaktika müəssisəsinin ştampı, möhürü və müalicə edən həkimin möhürü və imzası ilə təsdiq edilmiş resept nüsxəsi yazılmalıdır. Bir resept nüsxəsinə yalnız 1 psixotrop dərman preparatı yazılmalıdır. Fərdi tibbi fəaliyyəti ilə məşğul olan psixiatrlara psixotrop dərman preparatlarına aid güzəştli reseptlər yazmaq qadağandır".

Millət vəkili nəzərə çatdırıb ki, bir çox Avropa ölkələrinin qanunvericiliyinə əsasən, bütün növ antibiotiklər, ürək-damar sistemi xəstəlikləri, diabet və hormonal preparatlar da reseptlə satılır:

"Yalnız parasetamol, ibuprofen tərkibli dərmanlar, vitaminlər, müxtəlif qida əlavələri, mazlar, yağlar və s. reseptsiz satılır. Ölkəmizdə antibiotik tərkibli bir çox dərman preparatını apteklərdən reseptsiz əldə etmək mümkündür. Bu, əhalinin dərman vasitələrinə əlçatanlığını asanlaşdırsa da, bir çox riskləri də var. 

Hər bir halda, antibiotikləri həkim reseptsiz əldə etmək və istifadə etmək doğru deyil. Bu preparatlar doğru istifadə edilmədikdə rezistentlik (davamlılıq) yaradır. Antimikrobial rezistentlik çox ciddi qlobal problemə çevrilib və səbəbi də məhz, antibiotiklərdən izafi şəkildə və düzgün olmayan formada istifadə edilməsidir. Məsələn, hazırda geniş sayda dərmanlara davamlı vərəm (XDR) bakteriyası ilə mübarizə üçün çox ağır yan təsirləri olan antibiotiklər istifadə edilir. Ancaq hazırda dünyada və ölkəmizdə də elə vərəm xəstələri var ki, onlara bu antibiotiklər də kömək etmir və yeni dərmanlar da hələ ki mövcud deyil".

P.Vəliyeva vurğulayıb ki, antibiotik istifadəsi zamanı ehtiyatlı olmalıyıq, həkim məsləhəti olmadan onu istifadə etmək və ya istifadəsini yarımçıq saxlamaq olmaz. Ölkəmizdə elektron resept sistemi istifadə olunmağa başlayır. Bu, müəyyən mənada dərmanların qeyri-düzgün istifadəsinin qarşısını ala bilər.