Gözəllik, Yüz Analizi və İş Bazarı: MBA Məzunları Üzrə Empirik Təhlil - ÖZƏL

Gözəllik, Yüz Analizi və İş Bazarı: MBA Məzunları Üzrə Empirik Təhlil

Gözəllik iqtisadiyyatı sahəsi, fiziki görünüşün əmək bazarındakı qiymətləndirilməsini və nəticələrini öyrənir. Son dövrlərdə bu sahədə aparılan araşdırmalar, üz xüsusiyyətlərinin yalnız estetik dəyərlərlə məhdudlaşmadığını, həmçinin iş performansı və karyera nəticələrini proqnozlaşdırmaq potensialı olduğunu göstərir. Pennsylvania Universitetindən Marius Guenzel və əməkdaşlarının apardığı empirik tədqiqat bu nəzəriyyəni test edən əhəmiyyətli bir işdir.

Araşdırmada 96 000 MBA məzununun üz fotoşəkilləri analiz edilmişdir. Fotoşəkillər vasitəsilə "Fotoğraf Beşlisi" (Facial Big Five) modeli tətbiq olunmuşdur. Bu model aşağıdakı beş əsas şəxsiyyət xüsusiyyətini üz ifadələrindən çıxarmağa çalışır: uyumluluq, vicdan, xarakterin açıq olması, nevrotiklik və sosial yönümlülük. Daha sonra bu məlumatlar, məzunların iş bazarında qazandıqları gəlirlər və iş dəyişdirmə davranışları ilə müqayisə edilmişdir.
Analiz göstərmişdir ki, üz xüsusiyyətlərinə əsaslanan şəxsiyyət göstəriciləri, MBA sonrası gəlirlər və iş dəyişdirmə meyilləri haqqında təxminən əlavə məlumat təmin edir. Bu nəticə, gözəllik və üz xüsusiyyətlərinin iqtisadi nəticələrə təsir edə biləcəyini göstərir və gözəllik iqtisadiyyatı literaturasına yeni empirik sübutlar əlavə edir.
Lakin tədqiqat bir sıra vacib məhdudiyyətləri də qeyd edir:

Tahmin gücü məhduddur - Fotoğraf Beşlisi yalnız əlavə məlumat təmin edir, əsas qərar verici olmamalıdır.

Hüquqi və etik risklər - İşə qəbulda üz xüsusiyyətlərinə görə qərar vermək, mövcud ayrı-seçkilik qanunlarına zidd ola bilər.

Sosial bərabərlik problemləri - Yalnız müəyyən qruplar arasında bu metodun tətbiqi, etikasız diskriminasiya riskini artırır.

Bundan əlavə, MIT Sloan School of Management-dan Manish Raghavan, şirkətlərin üz analizi üçün süni intellektdən istifadə etməyə tərəddüd etmələrinin səbəbinin həm etik, həm də hüquqi risklər olduğunu vurğulayır.
Gözəllik və üz xüsusiyyətləri ilə bağlı iqtisadi nəticələr mövzusunda bu tədqiqat göstərir ki, fiziki görünüş və üz ifadələri iş bazarında müəyyən əlavə informasiya mənbəyi ola bilər. Lakin etik və hüquqi məsələlər həll edilmədən bu məlumatların tətbiqi rəqabət, ədalət və hüquq prinsipləri baxımından problemli ola bilər. İnsan mülakatçının qərarı hələ də işə qəbul prosesində əvəzolunmazdır və texnologiya yalnız əlavə məlumat təmin edə bilər.

Zahid Fərrux Məmmədov 
İqtisad elmləri doktoru, professor, Əməkdar müəllim