Cinsi tərbiyə uşaq istismarının qarşısını alır
Dünyanın hər yerində uşaq istismarı halları baş verir. Ölkəmizdə də istimar qurbanı olan azyaşlıların sayı az deyil. Bir neçə müddət əvvəl məktəbdən evə qayıdan azyaşlı qızı aldatmaq istəyən adam polis əməkdaşları tərəfindən saxlanıldı. Videokadrlara baxdıqda aydın olur ki, hadisənin gedişatında qurtarıcı rolu azyaşlı qızın ayıq-sayıq olması oynayıb. Azyaşlının aldanıb, yola davam etdiyi kadrı isə heç kim təsəvvür belə etmək istəmir.
Hər an hər yerdə polis əməkdaşları ola bilməz. Bu kimi situasiyalarda uşaqların cinsi tərbiyəsi məsələsi ortaya girir. Həmin an sadəcə azyaşlı özünü xilas ediləcək vəziyyətdə hiss etməlidir.
Cinsi tərbiyə məsələsi böyük-kiçiyə hörmət məsələsi qədər vacib olsa da, tərbiyə prosesində arxa sıraya atılıb və ya heç bunun haqqında söhbət belə açılmır.
Problemlə bağlı araşdırmalara, psixoloq məsləhətlərinə diqqət yetirək:
Uşaqların cinsi həyatla bağlı bütün suallarına hirslənmədən, kəskin reaksiya vermədən və susdurmadan sağlam inkişafını davam etdirmələri üçün; Yaşa uyğun, başa düşülən, qısa və dəqiq məlumat verilməlidir.
Unutmayaq ki, qaçdığımız sualların cavabını çox sağlam olmayan məlumatlarla birlikdə ətraf mühitdən və ya internetdən ala bilərlər. Valideynlər olaraq, bizlər ən təmiz və dəqiq məlumat verməliyik.
Uşaqlara cinsi təhsil vermədən məxfiliyin öyrədilməsi ilk addımlarımızdan biri olmalıdır, bu mühüm məsələdir. Məxfilik hissinin inkişafı ilə uşaq yaxşı və pis toxunuşları öyrənir və cinsi istismar və təcavüz hallarında ona yönəldilmiş yanaşmanı tanıyır. Bu yolla təcavüz və sui-istifadə halları minimuma endirilə bilər.
Cinsi tərbiyənin əhəmiyyəti
Uşaq bir-biri ilə paralel olaraq inkişaf edən bəzi inkişaf ölçüləri olan bir bütövdür. Fiziki, mənəvi, sosial, əqli və cinsi inkişaf bu ölçüləri təşkil edir. Bu inkişaf sahələri arasında cinsi inkişafdan başqa digər ölçülər və edilməsi lazım olanlar aydın olarkən, cinsi inkişaf gözardı edilir və diqqətdən kənarda qalır.
Ümumiyyətlə cinsi tərbiyə uşaq və yeniyetmələrin fiziki, emosional, sosial, əqli və cinsi inkişaflarını izləmək, onlara oğlan və qızların rollarını qəbul etmək, öz xüsusiyyətlərinə uyğun yaşamaq üçün məlumatlandırma və maarifləndirmə tədbirləridir. İnsanların sosial rollarını öyrənməklə qarşılıqlı sevgi və etibarda məsuliyyət hissini inkişaf etdirməyə kömək edir.
Ailənin cinsi tərbiyəyə həssaslığı uşaqların cinsi inkişafına müsbət təsir göstərir. Həm ana, həm də ata tərəfindən veriləcək cinsi təhsil, uşaq və yeniyetmələrin başqa qaynaqlara üz tutmasının qarşısını alacaq. Cinsi tərbiyə doğuşdan başlayan və yeniyetməlik dövrünü əhatə edən uzun bir prosesdir. Cinsi təhsilə başlamaq üçün konkret yaş olmasa da, valideynlər ilk suallarla uşaqları məktəbəqədər yaşda (təxminən 3-4 yaş) qarşılaşırlar. Açıqlamalar sadə dildə və elmi mənbələrdən istifadə olunarsa, gələcəkdə qarşılaşa biləcək hər hansı çətinlik olmayacaq.
Cinsi tərbiyə ailədən başlayır
Cinsi tərbiyə ailədə başlayır və məktəbdə davam edir. Hər bir ailənin ən mühüm məqsədi; övladlarını hər mənada sağlam böyütmək, sonrakı həyatda xoşbəxt, uğurlu, özləri və ətrafları ilə barışıq yaşamalarını təmin etməkdir. Davamında gələcəkdə quracaqları anlayışı öz ailə həyatlarında da davam etdirməlidirlər.
Uşağın bütün sahələrdə inkişafında olduğu kimi cinsi tərbiyədə də ailənin üzərinə böyük vəzifələr düşür. Uşağın şəxsiyyətinin əsasını təşkil edəcək xüsusiyyətlərin əksəriyyəti ailədə formalaşır. Bu, yalnız uşaqlara yaşlarına uyğun olaraq lazımi qədər məlumat verildikdə mümkündür. Uşağa və yeniyetməyə məlumat verilərkən ailənin quruluşu da diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Sağlam informasiyanın verilməsi hər ailə tipində eyni səviyyədə deyil, bəzi ailələrdə isə kifayət qədər təmin olunmur. Təbii ki, hər ailənin bu məsələdə məlumatlı və şüurlu olmasını gözləmək olmaz. Əsas odur ki, onlar öyrənməyə və biliyə açıq olsunlar. Demokratik ailə mühitində böyüyən uşaqların cinsi inkişaf prosesində problem yaşama ehtimalı azdır. Onlar asanlıqla suallarını verə və müvafiq cavab ala bilərlər. Özlərinə inamları və istədiklərini və ya istəmədiklərini sərbəst ifadə edə bildikləri üçün cinsi təcavüzə daha az məruz qalırlar. Çünki bunun qarşısını ala bilərlər. Heç bir emosional aclıq yaşamadıqları üçün özlərindən bu mənada istifadə etmələri söz mövzusu deyil. Onlar asanlıqla sağlam qız/sevgili ilə ünsiyyət qura bilirlər. Ailədən kənarda (məktəbdə, dostlar arasında və s.) yaşadıqları hadisələri asanlıqla ailə üzvləri ilə bölüşdükləri üçün problemlər zamanı sağlam istiqamətləndirmək daha asan olur və yanlış davranışlarının qarşısı vaxtında alına bilir.
Cinsi təhsilin şagirdin uğurlu təhsilində rolu
Gender inkişafı sahəsində məlumatsızlıq, natamam və ya yanlış məlumatlar hər bir gənci depressiyaya salır. Beyin həll edə bilmədiyi bu məsələlərdə ilişib qalanda diqqəti yayınır və işi səmərəsiz olur. Yeniyetməlik dövründə beynində həll olunmamış suallarla yetkinlik yaşına keçmək olar? Cinsi sahələrlə bağlı hisslər inkişaf etməzsə və yeniyetməlikdə qalırsa, bir yetkin sonrakı yaşlarında yeniyetmə davranışları ilə həm özünü, həm də ətrafını təəccübləndirə bilər. Gender inkişafının həm bioloji, həm də psixoloji tərəflərini yaxşı bilmək lazımdır. Bu səbəbdən cinsi tərbiyəyə önəm verilməlidir. Lazım olan mövzudur. İstər məktəbdə, istərsə də ailədə böyüklər mövzu ilə bağlı bilikləri olan gənclərin inkişafına kömək etmək yol göstərməlidir.
Bəs yaşa görə cinsi tərbiyəni necə verməliyik?
Uşaqlara cinsi tərbiyə nə gec, nə də çox erkən verilməlidir. Doğru vaxt, uşağın bu barədə suallar verməyə başladığı zamandır. Cinsi tərbiyənin uşağın başa düşəcəyi şəkildə verilməsi onun öz zehnində deyilənləri anlamlandırmasını asanlaşdırır. Başa düşə bilmədiyi məlumatlar uşağa çətinlik yaradır, məlumatı qane etmir, ətrafdan məlumat almaq ehtiyacı yaranır və bunun çox sağlam olduğunu söyləmək olmaz.
Müxtəlif yaş qruplarından olan uşaqlara veriləcək cinsi tərbiyə bir-birindən çox fərqlidir.
Məktəbəqədər yaşlı uşaqların ailələri tərəfindən verilən cinsi maarifləndirmə onları çox çaşdırmadan, anlaya bilməyəcək şəkildə izah etmədən 4 yaşa qədər aparılmalıdır. Bunu "Ana bətnində idin, orada çox təhlükəsiz vaxt keçirdin, sonra vaxtı gələndə səni qarnımdan çıxardılar" kimi təsvir etmək olar.
4 yaşdan məktəb yaşına qədər verilən suallara isə "Siz ana və ata orqanlarının içindəki bir toxumun birləşməsindən yaranmısınız. Sən də, başqa körpələr də belə formalaşmısan, sən də çox xüsusisən" deyərək onun marağını anlayacaq, anlayacağı şəkildə suallarını cavablandıracaqdıq.
Ailələr məktəb dövründə maraqla qarşılanan cinsi mövzuları izah etməli, lakin çox fizioloji təfərrüata girməməlidirlər.
Yeniyetməlik dövründə uşaqların şüurunda bəzi şeylər aydınlaşır, cinsiyyət fiziologiyasının mənası daha oturuşur. Lakin bu məlumatın uşağa ötürülməsi zamanı ən vacib və əsas prinsip ondan ibarət olmalıdır ki, heç bir qorxu və ya utanc hissi olmasın.
Əfsanə Kamal