Kimlər işsizlik müavinəti ala bilər?
Müasir dünyada insanların ən böyük problemlərindən biri də işsizliklə bağlıdır. Hətta iqtisadi baxımdan inkişaf etmiş ölkələrdə belə işsizlik problemini kökündən həll etmək mümkün olmayıb. İqtisadi münasibətlərin təməlində duran məşğulluq və işsizlik problemləri hər bir dövlətin, cəmiyyətin üzləşdiyi əsas çətinliklərdən biridir. İşsizlik özü bir problem olduğu kimi, insanlar arasında yaranan digər münasibətlərə də mənfi təsir göstərərək digər problemlərin yaranmasına da zəmin yaradır. Nümunə kimi qeyd edək ki, boşanmaların əsas səbəblərindən biri də maddi vəziyyətin aşağı düşməsidir ki, bu da işsizlikdən törənən bir əsasdır. Həmçinin cinayət və cinayətkarlığın da yaranmasının əsasında maddi durumun aşağı olması, yoxsulluq durur. Məhz bu kimi səbəblərdən işsizliyin aradan qaldırılması hər bir ölkədə dövlət siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri sayılır və qarşısının alınması üçün müxtəlif tədbirlər görülür. Bu tədbirlərdən biri də, "işsizlik müavinəti"nin verilməsidir. Çox təəssüf ki, əksər insanlar işsizliyin statusunun anlayışından, kimlərin işsizlik statusu əldə edə bilməsindən, işsizlik müavinətinin verilməsi üçün müraciət zamanı lazım olan sənədlərdən, ödənilmə qaydasından, müddətindən və s. işsizliklə əlaqədar digər vacib məqamlardan xəbərsizdir. Hüquqşünas Alim Hüseynli qeyd edib ki, Azərbaycan Respublikası "Məşğulluq Haqqında" Qanunun 1.0.4-cü maddəsində işsiz vətəndaşa belə anlayış verilir: "işi və qazancı olmayan, işə başlamağa hazır olub, müvafiq icra hakimiyyəti orqanında işaxtaran kimi qeydiyyata alınan, əmək qabiliyyətli yaşda olan əmək qabiliyyətli şəxsdir". "Məşğulluq haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun tətbiq edilməsi bərədə AR Prezidentinin Fərmanına əsasən, bu maddədə nəzərdə tutulmuş müvafiq icra hakimiyyəti orqanı dedikdə, Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Məşğulluq Xidməti və onun yerli orqanları başa düşülür. Qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş tələblər çərçivəsində bütün vətəndaşlar işsizlik statusu üçün müraciət edə bilərlər. Yalnız müraciət əsasında məşğulluq mərkəzlərində işsiz və ya işaxtaran şəxs kimi qeydiyyata durmaq mümkündür. Belə ki, şəxslər elektron informasiya sistemində elektron ərizəni doldurduqdan sonra işaxtaran kimi qeydiyyata alınırlar. Şəxs işaxtaran kimi qeydiyyata alındığı zaman onun elektron informasiya sisteminə daxil etdiyi məlumatlar əsasında elektron qaydada fərdi məşğulluq vərəqi tərtib edilir. Şəxs işaxtaran kimi qeydiyyata alındığı gündən 5 (beş) iş günü ərzində ona münasib iş təklif olunmadığı və ya işəgötürən (işəgötürənlər) tərəfindən vakansiyaya qəbulundan imtina edildiyi halda, məşğulluq mərkəzi həmin şəxsin işsiz kimi qeydiyyata alınması haqqında qərar qəbul edir və bu barədə şəxsin fərdi məşğulluq vərəqində müvafiq qeyd aparır. İşaxtaran və işsiz şəxslər fərdi məşğulluq vərəqindən çıxarışı elektron informasiya sistemindən real vaxt rejimində əldə etmək hüququna malikdirlər. İşaxtaran və işsiz kimi qeydiyyata alınmış şəxslərin ixtisası, peşəsi, sağlamlıq imkanlarının məhdudluğu və yaşayış ünvanı üzrə məlumatlar dəyişdiyi halda onlar elektron informasiya sistemində bu barədə məlumatları yeniləməlidirlər.
Onun sözlərinə görə, aşağıdakı hallarda şəxs işaxtaran kimi qeydiyyatdan müvəqqəti çıxarılır: hərbi və ya alternativ xidmətə, hərbi toplanışlara çağırıldıqda, həmin müddətdə; barəsində azadlıqdan məhrumetmə və ya tibbi xarakterli məcburi tədbirlərin tətbiqinə dair məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı olduqda, həmin müddətdə; işaxtaran kimi qeydiyyata alındığı tarixdən 2 (iki) il ərzində məşğulluq mərkəzi təklif etdiyi münasib işləri qəbul etmədikdə, 1 (bir) il müddətində. Aşağıdakı hallarda şəxsin işaxtaran kimi qeydiyyatı ləğv edilir: məşğulluq mərkəzinin göndərişi əsasında münasib işlə təmin olunduqda; vəfat etdikdə və ya məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı əsasında xəbərsiz itkin düşmüş və ya ölmüş elan edildikdə; təqdim olunmuş sənədlərdə və məlumatlarda təhrif olunmuş və ya düzgün olmayan məlumatlar aşkar edildikdə; işaxtaran kimi qeydiyyatdan çıxarılma barədə ərizə təqdim edildikdə: "Bu hallarda isə şəxs işsiz kimi qeydiyyatdan müvəqqəti çıxarılır: hərbi və ya alternativ xidmətə, hərbi toplanışlara çağırıldıqda, həmin müddətdə; barəsində azadlıqdan məhrumetmə və ya tibbi xarakterli məcburi tədbirlərin tətbiqinə dair məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı olduqda, həmin müddətdə; ona təklif olunan münasib işlərdən imtina etdikdə, 1 (bir) il müddətində; fərdi məşğulluq proqramının tərtib olunmasından və (və ya) icrasından imtina etdikdə və yaxud fərdi məşğulluq proqramının icrasına dair hesabatı "İşsizlikdən sığorta haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun 17.7-ci maddəsinə əsasən, işsizlikdən sığorta ödənişi aldığı müddət ərzində ayda bir dəfə təqdim etmədikdə. Qanunvericiliyə görə, aşağıdakı hallarda şəxsin işsiz kimi qeydiyyatı ləğv edilir: "Məşğulluq haqqında" Qanunun 4-cü maddəsinə əsasən məşğul şəxs hesab edildikdə; "Əmək pensiyaları haqqında" və ya "Sosial müavinətlər haqqında" Azərbaycan Respublikasının qanunları ilə müvafiq olaraq yaşa görə əmək pensiyası və ya yaşa görə müavinət təyin edilməsi üçün əsaslar yarandıqda; vəfat etdikdə və ya məhkəmənin qanuni qüvvəyə minmiş qərarı əsasında xəbərsiz itkin düşmüş və ya ölmüş elan edildikdə; təqdim olunmuş sənədlərdə və məlumatlarda təhrif olunmuş və ya düzgün olmayan məlumatlar aşkar olunduqda; işsiz kimi qeydiyyatdan çıxarılma barədə ərizə təqdim edildikdə; ali və orta ixtisas təhsil müəssisəsinə əyani qəbul olunduqda".
Hüquqşünas qeyd edib ki, qanunvericilikdə şəxslərin işsiz kimi qeydiyyata alınmasına yol verilməyən hallar da müəyyən edilib. Bunlar məşğul hesab edilən şəxslər;15 yaşına çatmayanlar; ali və orta ixtisas təhsil müəssisəsində əyani təhsil alanlar; "Əmək pensiyaları haqqında" və ya "Sosial müavinətlər haqqında" Azərbaycan Respublikasının qanunları ilə müvafiq olaraq yaşa görə əmək pensiyası və ya yaşa görə müavinət təyin edilmiş şəxslərdən ibarətdir. Azərbaycan Respublikasının Əmək Məcəlləsinin 74-cü maddəsinin 1-ci hissəsində və 75-ci maddəsinin 2-ci hissəsinin "b" və "c" bəndlərində göstərilən hallar istisna olmaqla, göndəriş əsasında bağlanılmış əmək müqaviləsinə bu müqavilə ilə müəyyən edilmiş müddətdən əvvəl öz təşəbbüsü ilə xitam verən şəxslər, 6 (altı) ay müddətində işsiz kimi qeydiyyata alınmasına yol verilmir. İşsiz kimi qeydiyyata alınmayan və ya işsiz kimi qeydiyyatı ləğv olunan şəxs, məşğulluq mərkəzində işaxtaran kimi qeydiyyatda saxlanılır və işsiz kimi qeydiyyata alınmaq üçün təkrar 1 (bir) aydan sonra müraciət etmək hüququna malikdir.Təqdim edilmiş sənədlərdə təhrif olunmuş və ya yalnış məlumatlar olduğu üçün işaxtaran kimi qeydiyyatı ləğv edilmiş şəxs həmin hal aradan qaldırıldıqdan sonra işaxtaran kimi qeydiyyata alınmaq üçün təkrar müraciət etmək hüququna malikdir".
Zəka
Olaylar.az