Uşaqların sağlam qidalanması üçün nə etmək lazımdır? TƏHLİL
Uşaqların sağlam qidalanması üçün nə etmək lazımdır?
Hansı qidaları övladlarımızdan uzaq tuitmalıyıq?
Əhalinin sağlam şəkildə qidalanmasının təmin edilməsi, bu istiqamətdə mövcud olan neqativ halların aradan qaldırılması günümüzdə əsas diqqət mərkəzində olan məsələlər sırasındadır. Dövlətin bu prossə xüsusi həssaslıqla yanaşması qida təhlükəsizliyi istiqamətində görülən işləri, həyata keçirilən tədbirləri intensivləşdirir. Elə bir il bundan əvvəl Azərbaycan Respublikası Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin yaradılması də məhz bu məqsədə xidmət edirdi. Dövlət başçısının imzaladığı müvafiq sənəd əsasında yaradılan Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi etiraf edək ki, ötən müddət ərzində kifayət qədər uğurlu fəaliyyət göstərib. Agentlik təkcə paytaxtda deyil, eləcə də regionlarda müvafiq strukturlarını yaradıb, ölkə üzrə əhalinin sağlam və təhlükəsiz qida ilə təmin olunması üçün həm maarifləndirici, həm də digər adminstrativ tədbirlər həyata keçirib.
Burada diqqət çəkən əsas məqamlardan biri də ondan ibarətdir ki, Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi cəmiyyətin bütün təbəqələri üçün zəruri addımlar atır, tədbirlər həyata keçirir. Bu mənada uşaqlar da Agentliyin diqqətindən kənarda qalmır. Uşaqların cəmiyyətin gələcəyi olması prinsipini əsas rəhbər tutan Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi məktəblərdə qida təhlükəsizliyi ilə əlaqədar maarifləndirici xarakter daşıyan tədbirlər keçirir, işlər görür. Eyni zamanda Agentlik körpə yaşlı uşaqların necə qidalanmalı olduğunu da diqqətdə saxlayır.
Qida Təhlükəsizliyi Agentliyində hesab edirlər ki, məktəbəqədər və məktəb dövrü intensiv boy artımı, skeletin və əzələlərin böyüməsi ilə müşayiət olunan dövrdür. Orqanizmin inkişafı əsasən bu yaşlardan başlayır. Uşaqların düzgün qidalanması bu prosesdə böyük əhəmiyyət daşıyır. Normal yuxu və balanslaşdırılmış şəkildə qidalanma uşaqların inkişafına müsbət təsir göstərir. Günə səhər yeməyi ilə başlamaq ilkin şərtlərdən biridir. Bu dövrdə uşaq orqanizmində aktiv inkişaf gedir, ona görə uşaqların yaşına və orqanizmin tələbatına uyğun qida rejimi təşkil edilməsi tövsiyyə olunur. Gündəlik qida menyusuna zülal, karbohidrat, yağ, vitamin, mineral olan qida məhsulları daxil edilməlidir. Qeyri-sağlam qidalanma uşaqlarda mədə, ürək-damar, hipertoniya və s. kimi bir sıra xəstəliklərin yaranmasına səbəb ola bilər. Səhər yeməyində süd və süd məhsulları, yumurta, bal, quru meyvə, çərəz, mövsümə uyğun təzə meyvə və tərəvəzlərin istehlakı məqsədəuyğun hesab edilir.
Yaxşı səhər yeməyi uşaqların fiziki inkişafını sürətləndirməklə yanaşı, qavrama qabiliyyətini artırır, yorğunluğu aradan qaldırır. Böyüməkdə olan uşaq orqanizminin kalsiuma və vitamin D-yə ehtiyacı daha çoxdur. Bu baxımdan süd, pendir, kəsmik kimi məhsulların qəbulu vacibdir. Süd və süd məhsulları sümüklərin, diş əzələsinin güclü olması üçün lazımlı kalsium, riboflavin və B 12 mənbəyi hesab edilir. Yumurta zülal mənbəyidir ki, uşaqların zehni inkişafına müsbət təsir göstərir, eləcə də dəmir, B qrupu vitaminləri və minerallarla zəngindir. Meyvə və tərəvəzlər A, E, C və B qrup vitaminləri həmçinin Ca, K, Mg mineralları ilə zəngindir.
Qida maddələrinin gündəlik qəbul edilməli miqdarı uşaqların yaş qrupundan asılı olaraq müxtəliflik təşkil edir. Qidaların normadan çox və normadan az qəbul edilməsi bir sıra fəsadlara gətirib çıxara bilər. Qidaların normadan az qəbul edilməsi böyümə və inkişafda geriləmə, infeksion xəstəliklərə həssaslıq ilə nəticələnir. Qidaların normadan çox qəbulu isə piylənməyə səbəb olur ki, bu da gələcəkdə hipertoniya, ürək-damar xəstəlikləri, diabet riskini artırır.
Səhər yeməyi ilə nahar fasiləsi arasında uşaqların qəlyanaltı qəbul etməsi məqbul hesab edilir. Qəlyanaltıya evdə hazırlanmış sendviçlər, meyvə və tərəvəzlər, lifli qidalar daxil edilsə yaxşı olar. Bu qəlyanaltıda fast food qidalar, çipslər, paketlənmiş suxarilər, qazlı-şəkərli sular, energetik içkilər, yağlı və şəkərli un məmulatlarından istifadə edilməməsi məsləhətdir. Belə ki, qeyd olunan qidaların kalorisi çox olsa da, qida dəyəri olduqca azdır və bunlar piylənmə, hipertoniya, mədə-bağırsaq xəstəlikləri, diş çürümələrinə səbəb ola bilər. Bu qidaların hazırlanmasında müxtəlif rəngləndiricilər, dadlandırıcılar, aromatizatorlar və digər konservantlar istifadə edildiyindən uşaqlarda allergiya, hiperaktivlik, eyni zamanda diqqət dağınıqlığına səbəb ola bilər.
S.İsmayılbəyli