Hay sürüsünün sayı da saxtakarcasına uydurulur...
Qismət Yunusoğlu,
Bakı Dövlət Universitetinin müəllimi
1977-ci ildən ABŞ Konqresi Kitabxanasının Qafqaz şöbəsinin müdiri Levon Avdoyan "Aykazyanın ermənişünaslıq jurnalı"nın XX cildində (sentyabr, 2001-ci il nəşri) hay tarixçisi və tədqiqatçısı Armen Ayvazyanın "Amerika tarixşünaslığında erməni tarixi şərhinin kritik xülasəsi" əsərinə (İrəvan ş., 1998-ci il) rəy verməklə onu "intellektual terrorçu" adlandırıb.
Türk-Müsəlman dünyasına və xalqlarına qarşı mürtəce və dinsiz hay kilsəsinin minilliklər ərzində saxta-uydurma "fakt"larla, yalan-böhtan dolu hiyləgərliklə, riyakarlığla apardığı həyasız təbliğatla bəşər cəmiyyətini inandırmağa çalışırlar ki, ibtidai insan sürüsü-haylara mənsub ərazilər geniş, böyük coğrafi sahələr hüdudunda olmaqla yanaşı, canlılarının sayı da 10-15 milyona yaxın olub. Başqa cür necə saxta tarixlərini əsaslandıra bilərlər ki, çünki, onlardan soruşulur-iddia etdikləri 1 milyon kv km-dən çox coğrafi sahə, Aralıq, Xəzər və Qara dəniz hövzələrini guya əhatə edən (Anadolu yaylasının Zəngəzur dağlıq silsiləsinə və Qarabağ yaylasına qovuşan hissələri, Dəclə və Fərat çaylarının mənbə hövzələri) "Böyük Ermənistan"da nə qədər hay sürüsü yaşayıb ki, bu ərazidə demoqrafik sayına, irq, cins, dil, etnik mənsubiyyət... baxımından müvafiq göstəricilərə uyğun gələn əhali sayı olmuşdur.
Axı, dövrün imperiyalar (Yunan, fars, Hun) sərhəddinin təmas hissəsində, böyük xalqların davamlı köçünün həyata keçirildiyi bir məkanda kiçik bir qəbilə-tayfa icması üç dəniz hövzəsini neşə saxlaya, hansı sayla əhatə edə bilər?
Coğrafi və iqtisadi-demoqrafik təhlil əsasında həmin ərazilərdə eramızın başlanğıcında, erkən və aralıq orta əsrlərdə uydurma "Böyük Ermənistan"da ən azı 10-20 min arasında yaşayış məntəqələri, dövrün mükəmməl yol-nəqliyyat, ictimai-sosial infrastruktur nümunələri (nəzərə almaq lazımdır ki, coğrafi ərazi baxımından beynəlxalq ticarət-yol nəqliyyatının inkişaf etdiyi və üç qitənin təmas ərazilərdir), qonşu dövlətlərlə iqtisadi-ticari və hərbi-siyasi əlaqələrinə, milli-etnik, tarixi-coğrafi maddi-mədəniyyət irsinə aid abidələr, həmin tarixi özündə yaşadan coğrafi ərazilər... olmalı və buna uyğun əhali sayı göstərilməlidir.
Həyasız hay kilsəsi və sürüsü bu suallara uydurma, saxta mülahizələri ilə "cavab verməkdədir", utanmadan, həya etmədən...
Belə ki, amansız fakt qarşısında qalan hay kilsəsi son dövrlərdə uydurma faktlarla saylarının artımı, demoqrafik çoxalma templərinin yüksəlməsi...mövzusunda saxta "tarixi-coğrafi" rəqəmləri, məlumatları özündə əks etdirən nəşrləri müxtəlif dillərdə dövriyyəyə buraxmaqla guya hayların demoqrafik təhlili barədə beynəlxalq ictimaiyyətin elmi-nəzəri təsəvvürünü genişləndirilər.
Əslində, yalan faktlar ortaya qoymaqla bir daha özlərini faş etmiş olurlar.
Son illərdə bu sahədə bir sıra uydurmalarda hay xislətinə uyğun olaraq bir ağ-qırmızı yalan da yer alıb ki, guya "erməni"lərin sayının digər xalqlardan çox olması səbəbindən hətta "Böyük Ermənistan" ərazisindən kənarda yaşayan digər milli-etnik xalqların (xüsusilə, Şimali Qafqaz, Azov dənizi, Don çayı hövzəsində yaşayanların) etnodemoqrafik sayına, etnobioloji-fizioloji assimlyasiyasına, etnotərkibinin zənginləşməsinə...hayların təsiri olub, hətta bu xəstə təxəyyülü yazmaqdan, təbliğ etməkdən (A.Melkonyan-1989, 2002; M.S.Simonyan-2003; RF-nın Rostov şəhərindəki ermənişünaslıq Mərkəzi; V.K.Atoyan (2016)...) belə çəkinmirlər.
Hay kilsəsinin bu istiqamətdəki əsas məqsədini həm də belə təsnif etmək olar:
-Anadolu yaylasına və Qafqaz regionlarına e.ə.I-I minilliklərdə köçürülən haylarla bağlı dünya tarixçilərinin-elmi ictimaiyyətin qəbul etdiyi nüfuzlu "Balkan nəzəriyyəsi"nə qarşı "əsaslı dəllilərinin olması" barədə uydurma rəy yaratmaq (qədim yunan alimi Herodot (e.ə.484-425-ci illər) "Tarix" əsərində Yunan-İran döyüşlərində frakiyalı döyüşçü libası geymiş hayların Yunan ordusu tərkibində döyüşdüyünü yazmışdır);
-Hind-Avropa və Qafqaz dil (etnik) ailəsinə aid olmayan hayların (bu icma əslində Həbəş ailəsinin Tıqray-Tiqran dil qrupuna-etnoyarımqrupuna (protohaylara-subhaylara) mənsub qəbilə-tayfa xələfləridir) məlum bölgənin milli-etnoloji assimlyasiyasına uyğunluğunu qabartmaqla, "kökənli-yerli xalq" uydurmaları ilə tarixi kerçəkliyi təhrif etməklə yanaşı, həm də qondarma "genofond"larının guya 6 minillik tarixə malik olmalarına "elmi-nəzəri, etno-demoqrafik" məzmun vermək;
-Dünya svilizasiyasının qədim ocaqlarından biri olmuş Ön Asiya və Qafqaz regionunda guya hayların üstün mövqe qazanmasını "tarixi faktlarla sübut etmək";
Bu sırada həm Qərbi Azərbaycanda məskunlaşan, həm də dünyaya səpələnən haylar eyni dərəcə də fəallığa-çuğulluğa başlayıblar. Onlardan biri də əski İrəvan şəhərində "Ararat" Strateji Tədqiqatlar mərkəzinin direktoru, tarix elmləri doktoru, 1992-1994-cü illərdə "Ermənistan Respublikası" prezidentinin köməkçisi olmuş Armen Martinoviç Ayvazyandır (1964).
Hay-daşnak xislətli A.Ayvazyanın yeni çapdan çıxmış "XVI-XVII əsrlərdə şərqi erməniçiliyn demoqrafik vəziyyəti və 1720-ci illərdə erməni döyüşçülərinin sayı" kitabı (2022) əslində hay yalanlarının ifşa olunmasına səbəb olacaq bir nəşrdir. Belə ki, "uzun illər ərzində toplanılmış və təhlil edilmiş tarixi-demoqrafik məlumatları özündə əks etdirən bu tədqiqat əsəri"ndə guya "Şərqi Ermənistan"da məskunlaşan hayların sayı, coğrafi ərazi üzrə paylanması (yerləşməsi), sıxlığı, etno-dini proseslərdə iştirakı, miqrasiyası (yerdəyişməsi), hətta məcburi, təzyiq yolu ilə "türkləşdirilməsi-islamlaşdırılması", eləcə də, Naxçıvan, Syünik, Ərsak, İrəvan (bu oro-antrotoponimlər əski Türk mənşəlidir-Q.Y.) və başqa bölgələrdə XVIII əsrin 20-ci illərində yerləşmiş hay "ordu qüvvələri"nin sayı barədə saxta, yalan, həqiqətə uyğun gəlməyən məlumat verilmişdir.
Göründüyü kimi, artıq, mürtəce və dinsiz hay kilsəsi tarixi Azərbaycan Respublikasının ərazisinin doğu hissəsini "Şərqi Ermənistan" adı ilə təqdim etməkdən heç də utanmır və çəkinmir.
Saxta məlumatları əks etdirən "əsər"də Bütöv Azərbaycanın XVI-XVIII əsrlərə aid əraziləri "İran Səfəvi" dövləti kimi adlanır və uydurulur ki, XVII əsrin əvvəllərində bu bölgədə 2 milyon, XVIII əsrin 20-ci illərində isə 2,5 milyon hay sürüsü yaşamış (o cümlədən Şirvanda 600 min, Gəncədə 150 min, Kəlbəcərdə 100 min), onun 2 milyonu "Şərqi Ermənistan"a, yəni, indiki Azərbaycan Respublikası ərazisinə aiddir.
Hay xisləti bu yerdə müəllifin dadına çatıb-aşağıdakı rəqəmləri üzə çıxarmaqla:
-XVIII əsrin əvvəllərində Zaqafqaziyada 4-4,5 milyon nəfər əhalinin guya 2,5 milyonu haylar olmuş, onların 500 mini Araz çayının cənub hissəsində, "tarixi Ermənistan" ərazilərində (Qaradağ, Xoy, Maku, Salmas, Urmiya, Mərənd... mahallarında) yaşayıb, əlavə olaraq "Ermənistan"ın (Şərqi (Fars) və Qərbi (Türkiyə) Ermənistan bölgələri üzrə) "xəritə"si verilmişdir. Bu "xəritə" əsas götürülsə gələcəkdə İran islam Respublikasının da aqibəti Türkiyə Cumhuriyyəti, Azərbaycan Respublikası və Gürcüstan kimi olacaq, başağrısısız keçinməyəcək, çünki, həmin "xəritə"də Cənubi Azərbaycan bütünlüklə "Ermənistan" ərazisi kimi, eləcə də Suriya Ərəb Respublikasının Fərat çayı, İraq Respublikasının Dəclə çayı hövzəsinə aid ərazilər də daxil olmaqla təsvir edilib.
İİR-nın ali dini rəhbəri Seyid Əli Xamaneyi haylara ürək qızdırırdı, can yandırırdı, Araz vadisinin dərdini çəkirdi...
Dinsiz hay kilsəsinin bu mürtəce və riyakar təbliğatında bir etno-dini ekstremist təfriqə nəzərə alınmış və "əsər"də göstərilir ki, guya XVIII əsrdə Cənubi Qafqazda 3 milyon nəfərə qədər xristian yaşamış, qalanlar isə (təqribən 1 milyon nəfər yaxın) tatarlar, monqollar, kürdlər, qızılbaşlar, ərəblər... olmuşdur.
"Əsər"də hay xislətinin ifşasına yönəlik bir uydurma məlumat yer alıb-guya 1722-1725-ci illərdə-"Şərqi Ermənistan"da hərbi əməliyyatlar nəticəsində 200 min hay öldürülüb, məhv edilib.
Bildiyiniz kimi, bu illərdə Rusiya çarı I Pyotrun Xəzər dənizinin qərb sahillərinə, Azərbaycan Səfəvilər dövlətinin şimal ərazilərinə təcavüzkar-hərbi yürüşü olmuş, satqın hay kilsəsi öz xəyanətkar itəaətkarlığını rəsmi şəkildə I Pyotra bildirmişdir...
Yuxarıda qeyd edilən hay saxtakarlığı və uydurmalarları elə Rusiya Federasiyasının rəsmi dövlət məumatları və elmi-nəzəri tədqiqat nəticələri ilə sübut oluna bilər. Ardıcıllıqla...
Rusiya Federasiyasının Strateji Araşdırmalar Mərkəzinin (rəhbəri iqtisad elmləri doktoru A.L.Kudrindir-1960) demoqrafik vəziyyətin tarixi və müasir vəziyyəti barədə 2018-ci ildə hazırladığı statistik-nəzəri təhlil nəşrində göstərilir ki, 1600-cü ildə "erməni"lərin sayı 5 milyon olub, onların 4,5 milyonu "tarixi ərazilərində" (yəni indiki "Ermənistan Respublikası"nda), qalan 500 mini digər ölkələrdə yaşamışdır. 1844-cü ildə mövcud olmuş haylar 4,1 milyona çatıb (150 il ərzində 400 min azalıb), "vətən"lərində 3.1 milyon, kənarda 1 milyon olub.
Deməli, A.Ayvazyanın həmin əsrlərdə hayların sayı barədə uydurmalarının heç bir əsası yoxdur...
Bu canlı iddia edir ki, XVIII əsrin sonlarında Səfəvilər dövləti zamanında "Şərqi Ermənistan"da "erməni"lərin sayı xeyli dərəcədə azalıb, şəhərlər və kəndlər boşalıb, təkcə 1722-1725-ci illərdə müharibələrdə qırılanların, kütləvi qırğın və əsir düşənlərin sayı 200 min olub, onlardan 80 mini Ağrıdağ hövzəsində yaşayanlar idi.
Bu rəqəm də ənənəvi hay oğurluğunun "neməti"dir.
Belə ki, 1722-ci ildə Azərbaycan Səfəvi dövlətinə qarşı çar Rusiyası Dağıstan ərazisində Nizova Hərbi Korpusu yaradanda tərkibindəki piyada alaylarına-Şirvan, Bakı, Dərbənd, Abşeron, Salyan... adı verilmişdi.
1722-1731-cu illərdə Xəzər dənizinin qərb sahillərində, Dağıstan ərazisində həlak olan əsgərlərin üçumi sayı 35 644 nəfər vəfat edib, bölgə ərazisinin 60 faizi rus əsgərlərinin qəbirstanlığı idi. 1727-1731-ci illərdə çuma və digər əlverişsiz iqlim şəraiti ucbatından xəstəliklə bağlı həlak olan əsgər və zabitlərin sayı xeyli dərəcədə artmış, ümumilikdə 1735-ci ilədək 200 min nəfərin öldüyü bildirilir (bu məlumat Moskva şəhəri, Rusiya Dövlət Humanitar Universitetin professoru, tarix elmləri doktoru İ.V.Kurukinin (1953) "I Pyotrun Fars yürüşü. Xəzərsahilində Nizovo korpusu (1722-1735)" əsərində (2010) statistik-arxiv rəqəmləri ilə təhlil edilmişdir, nəşrin 55-ci səhifəsində Rusiya imperiyasının arxiv məlumatı əsas götürülməklə "Azərbaycanın şimal vilayəti Şirvan" barədə ətraflı bilgi də verilib).
Dağıstanlı tədqiqtçı-alim N.D.Çekulayev-Bratçikovun (1974) Mahaçqala şəhərində çap etdirdiyi "Qafqazda Nizova korpusu: Müqəddəs Xaç qalası hərbi hissənin tarixi" əsərinin (2011, 208 səhifə) 185-ci səhifəsində "1722-1723-cü illərdə Fars yürüşü (miqyas 1:10 000 000)" başlıqlı xəritədə aşağıdakı Azərbaycan əraziləri (toponimləri) təsvir edilib (yazılıb)-Təbriz şəhərindən Şamaxı şəhərinədək-"Azərbaycan", Ərdəbil, Bakı, Dərbənd, Şuşa, Gəncə...
Belə görünür ki, minilliklərlə kök salmış hay xislətinin və xəstəliyinin yeganə əlacı-"Türk sözü" yox, "Türk yumruğu"dur...
R.S. Dünyada yeganə qəbilə-tayfa toplumu olan hayların sayı iddia etdikləri tarixi ərazidə-yaşadıqları "Ermənistan Respublikas"nda 3 milyondur, ayrı-ayrı ölkələrə yayılanlarının sayı isə 7 milyondur (2 dəfə çox), dünyanın baş ağrısına çevrilən bu toplumun həqiqi Vətəni görəsən haradır...