Buğda istehsalındakı geriləmə: İdxaldan asılılıq artır, qiymət riski yüksəlir- ÖZƏL
Qlobal iqlim dəyişiklikləri, Rusiya-Ukrayna müharibəsi və logistika problemləri dünya taxıl bazarında qiymət artımını sürətləndirib. Bu fonunda Azərbaycanda da buğda əkin sahələrinin və istehsalın azalması ölkənin ərzaq təhlükəsizliyi və idxaldan asılılığı ilə bağlı narahatlıqları artırır.
Azərbaycanda buğda əkin sahələrinin və istehsalın azalmasının əsas iqtisadi səbəbləri nələrdir? Bu proses ölkənin ərzaq təhlükəsizliyinə necə təsir edə bilər? Dünya bazarında buğda qiymətlərinin artması Azərbaycanın idxal xərclərinə və daxili bazarda un və çörəyin qiymətlərinə hansı təsirləri göstərə bilər?
Mövzu ilə bağlı Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri, iqtisadçı Akif Nəsirli Olaylar.az-a açıqlama verib:
" Azərbaycanda buğda əkin sahələrinin və istehsalın azalmasının əsas səbəblərindən biri fermerlərin buğda əkinindən əldə etdiyi gəlirin digər kənd təsərrüfatı məhsulları ilə müqayisədə daha aşağı olmasıdır. Bir çox hallarda fermerlər daha yüksək gəlir gətirən meyvə-tərəvəz, yem bitkiləri və ya digər məhsulların becərilməsinə üstünlük verirlər. Bundan başqa, iqlim dəyişiklikləri, quraqlıq, suvarma suyu çatışmazlığı, istehsal xərclərinin, xüsusilə də toxum, gübrə, yanacaq və texnika xərclərinin artması da buğda istehsalına mənfi təsir göstərir.
Digər mühüm amil məhsuldarlığın istənilən səviyyədə olmamasıdır. Müasir suvarma sistemlərinin, yüksək məhsuldar toxum sortlarının və müasir aqrotexniki üsulların bütün təsərrüfatlarda tətbiq edilməməsi istehsalın artmasına mane olur. Nəticədə həm əkin sahələri azalır, həm də hər hektardan əldə olunan məhsul istənilən səviyyəyə çatmır.
Bu proses ölkənin ərzaq təhlükəsizliyi baxımından müəyyən risklər yaradır. Azərbaycan buğdaya olan tələbatının əhəmiyyətli hissəsini idxal hesabına ödəyir. Yerli istehsal azaldıqca idxaldan asılılıq artır və dünya bazarında baş verən hər bir qiymət dəyişikliyi daxili bazara daha sürətlə təsir edir. Qlobal bazarda tədarük zəncirlərinin pozulması, ixrac məhdudiyyətləri və ya siyasi gərginliklər baş verdikdə ölkənin ərzaq təminatı əlavə risklərlə üzləşə bilər.
Qlobal iqlim dəyişiklikləri, Rusiya-Ukrayna müharibəsi və logistika problemləri dünya taxıl bazarında qiymətlərin artmasına səbəb olduğundan, bu vəziyyət Azərbaycanın idxal xərclərini də yüksəldə bilər. Azərbaycan əsas buğda idxalçısı olduğu üçün beynəlxalq bazarda qiymət bahalaşdıqca ölkəyə gətirilən buğdanın maya dəyəri artır. Bu isə un istehsalçıları və çörək istehsalçıları üçün xərclərin yüksəlməsi deməkdir.
Əgər dünya bazarında qiymətlər uzun müddət yüksək səviyyədə qalarsa və dövlət tərəfindən əlavə tənzimləyici tədbirlər görülməzsə, bu, daxili bazarda unun və çörəyin qiymətlərinə də təsir göstərə bilər. Qiymət artımının miqyası isə dünya bazarındakı dəyişikliklərdən, valyuta məzənnəsindən, nəqliyyat xərclərindən və dövlətin ehtiyat taxıl fondundan necə istifadə etməsindən asılı olacaq.
Buna görə də ərzaq təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi üçün buğda əkin sahələrinin qorunması, məhsuldarlığın artırılması, müasir suvarma sistemlərinin genişləndirilməsi, fermerlərə vaxtında və səmərəli dövlət dəstəyinin göstərilməsi, eləcə də strateji taxıl ehtiyatlarının artırılması vacibdir. Yerli istehsalın gücləndirilməsi həm idxaldan asılılığı azaldar, həm də qlobal bazarda baş verən qiymət dalğalanmalarının ölkə iqtisadiyyatına və istehlakçıların sosial rifahına təsirini minimuma endirə bilər".
Zeynəb Mustafazadə