Vaqner üsyandan sonra: Afrikada nə baş verə bilər?- ÖZƏL
Rusiya-Ukrayna müharibəsinin ən mühüm qırılma anlarından biri rus muzdlu milis qrupunun Vaqnerin hökumətə üsyanı oldu. Üsyan təkcə Ukraynadan deyil, Vaqnerin fəal olduğu digər bölgələrdən də yaxından izlənildi.
Rusiyanın 2022-ci ilin fevralında Ukraynaya hücumu Rusiyanın muzdlu milis qruplaşması Vaqnerə Suriya, Liviya və Mali kimi bir çox ölkədən sonra Ukraynadakı münaqişələrdə iştirak etməyə imkan verdi.
Xüsusilə şiddətli döyüşlərin getdiyi Bəhmut qəsəbəsində Vaqner, öz ifadələrinə görə, böyük itkilər verdi və ordudan kifayət qədər dəstək ala bilmədi. Əslində Vaqner üsyanının qoruyucusu da bu məqamda alovlandı. Vaqnerin yaradıcısı və lideri Yevgeni Priqojin dəfələrlə Rusiyanın müdafiə naziri Sergey Şoyqu və Ukrayna ordusunun rəhbəri Valeri Gerasimovu "səriştəsizlikdə" ittiham edib.
Rusiya Müdafiə Nazirliyi də Vaqner və onun rəhbərindən narahat idi. Anonim olaraq nazirlik elan edib ki, Ukraynadakı "könüllü təşkilatlar" iyunun sonuna kimi onunla müqavilə imzalamalıdır. Bu addım hökumətin Vaqner üzərində daha çox nəzarəti əldə etmək cəhdi kimi qiymətləndirildi. Vaqnerin qurucusu Priqojin, cümə günü, iyunun 23-də rus ordusunu Vaqnerə hücum etməkdə günahlandırdı, cavab verməklə hədələdi və Rusiya administrasiyasına qarşı üsyana başladı.
İyunun 23-də baş verən bu hadisənin Rusiya ordusu ilə Vaqner arasında aylardır davam edən qarşıdurmanın qızışması olduğunu söyləmək mümkündür. Ukraynada Şoyqu və Gerasimovun komandanlığında rus əsgərləri ilə cəbhədə olan Vaqner Qrupu uzun müddət ordunun uğursuzluqlarının və çatışmazlıqlarının bədəlini ödədiklərini iddia edir. İyunun 24-də Yevgeni Priqojin Belarus prezidenti Aleksandr Lukaşenkonun Rusiyada gərginliyi azaltmaq təklifini qəbul edib və üsyanı dayandırıb.
Priqojin rus qanının tökülməsinin məsuliyyətini dərk etdiklərini və plana uyğun olaraq konvoylarını geri çevirərək səhra düşərgələrinə qayıdacaqlarını da açıqladı.
Kremlin sözçüsü Dmitriy Peskov da Priqojina qarşı cinayət işinin bağlanacağını bildirib və "üsyançı lider"in Belarusa gedəcəyini açıqlayıb. Vaqner üsyanı qanlı vətəndaş müharibəsinə çevrilməmiş beləcə dayandırılsa da, Vaqner Qrupu və Priqojinin nə olacağı ilə bağlı böyük qeyri-müəyyənlik var.
Bu qeyri-müəyyənliyi Haftar qüvvələri, Mali və Liviyadakı Mərkəzi Afrika Respublikası kimi dövlətlər, xüsusilə Afrikada təhlükəsizliyi Vaqner Qrupundan asılı olan dövlətlər narahatçılıqla izləyir. Məlum olduğu kimi, Wagner Group Afrikanın müxtəlif bölgələrinə nüfuz edib. 2014-cü ildə yarandıqdan sonra çox qısa müddətdə Rusiya təsirini artırdı. Bu kontekstdə Moskvanın Afrika siyasətlərinin icraçısı kimi qələmə verilən Vaqner Qrupunun dövlət tərəfindən də dəstəkləndiyi məlumdur.
Bu gün Vaqner Liviya, Mali, Sudan, Mərkəzi Afrika Respublikası, Eritreya, Burkina Faso, Kamerun, Mozambik, Zimbabve, Madaqaskar və Əlcəzair kimi qitə ölkələrində müxtəlif hərbi, siyasi və iqtisadi fəaliyyətlər həyata keçirir. Priqojinin tabeliyində olanlar mədənçıxarma və taxta ticarəti kimi yüksək gəlirli iqtisadi fəaliyyətlərlə məşğul olurlar. Bu ölkələrdəki fəaliyyətlərin əsasən Priqojinin şəxsi əlaqələri ilə bağlı olduğu düşünülür.
İmkanlar nələrdir?
Vaqner üsyanı başlayandan qısa müddət sonra Liviyanın mərkəzindəki Vaqner bazası hava hücumlarına məruz qaldı. Hücum Rusiyanın Afrika təcrübəsində qırılma kimi qiymətləndirilib. Çünki uzun müddət Vaqnerin varlığından və fəaliyyətindən narahat olan ABŞ və Avropa ölkələri faktiki hücum etməmişdilər.
Beləliklə, Vaqneri Afrikada nə gözləyir?
Bu sualın cavabı birbaşa Rusiyadakı Priqojin və Vaqner silahlılarının taleyi ilə bağlıdır.TASAM Afrika İnstitutunun həm-direktoru Huriye Yıldırım Çınarın sözlərinə görə, Afrikada 4 mühüm ssenari var.
- Priqojinin rəhbərliyi altında Vaqnerin Afrikadakı fəaliyyətinin davam etdirilməsi
- Vaqnerin rəhbərliyi, komandanlığı və strukturunu dəyişərək qitədəki fəaliyyətini davam etdirir
- Vaqnerin fəaliyyətini, gücünü və resurslarının rus əsgərləri tərəfindən ələ keçirilməsi
- Vaqnerin fəaliyyətinin, gücünün və resurslarının Rusiyanın digər özəl hərbi şirkətləri tərəfindən ələ keçirilməsi
Bu imkanlardan hansının reallaşacağı hələ bəlli deyil. Lakin "Wall Street Journal"ın xəbərinə görə, Rusiya rəsmiləri dərhal Vaqnerin nüfuzlu olduğu Suriya, Mali və Mərkəzi Afrika Respublikası kimi ölkələrə gedib və orada yüksək səviyyəli əlaqələrə başlayıblar.
Vaqner üsyandan sonra: Afrikada nə baş verə bilər?
Rusiyanın Afrikadakı maraqları Vaqnerin maraqlarından qat-qat üstündür. Təhlükəsizliyi üçün artıq qismən və ya tamamilə Vaqnerə arxalanan ölkələrdə heç bir narahatlıq əlaməti görünmür.