Putinə Yeltsindən "miras qalan" yəhudi milyarderlər – Onlar Rusiyaya necə gəlib, necə gücləniblər?

Qərbin sanksiyalarına məruz qalan rusiyal; oliqarxlar ciddi maliyyə itkisi ilə üzləşiblər. İşin maraqlı tərəfi  isə odur ki, rus oliqarxları arasında yəhudi əsilli nümayəndələr də var.

Yeltsinin dostları - Onlar Rusiyaya necə ayaq açıblar? 

Gündəm.az-ın məlumatına görə, 1996-cı ildə Rusiyada o vaxtkı prezident Boris Yeltsin seçilməyəcəyindən qorxub və təcili maliyyə yardımına ehtiyac duyub. Buna görə də o, əksəriyyəti yəhudi olan yeddi iş adamına müraciət edib - həmin şəxslər ona 200 milyon dollar verərək prezident seçilməsinə şərait yaradıblar. Bunun müqabilində isə, Yeltsindən Rusiyanın strateji resurs şirkətlərindəki nəzarət səhmlərini qəpik-quruş qarşılığında alıblar.

Ardınca şirkətləri müasirləşdirib, xaricdən tərəfdaşlar gətiriblər və onların dəyəri milyardlara çatıb. Lakin bu gün bu oliqarxların əksəriyyəti son bir neçə həftədə baş verən hadisələrdən qorxaraq Rusiyada aktivlərini saxlamır. Onlar bilirlər ki, Putin onları "Yeltsinin yad alaq otları" kimi görür və istədiyi zaman bütün var-dövlətlərindən imtina etməyə məcbur edə bilər. 

Yəhudi əsilli iş adamları kimlərdir?

Roman Abramoviç - Metal mədən şirkəti EVRAZ və "Çelsi" Futbol Klubunun sahibidir.
Necə varlanıb: Cəmi 23 yaşında neft və qaz sahəsində təhsilini çətinliklə başa vuran Abramoviç oyuncaq mağazası açıb, həm də neft satmağa başlayıb. O, Boris Yeltsinə ən yaxın adamlardan biri olan Boris Berezovskinin biznes tərəfdaşı olub və onunla əlaqələri sayəsində Abramoviç özəlləşdirmə çərçivəsində yaradılan yeni neft şirkətlərindən biri olan "Sibneft"ə nəzarəti ələ keçirib

Mülkləri: 162,5 metr uzunluğunda, üç helikopter üçün sualtı qayıq, eniş meydançasına sahib olan xüsusilə dəbdəbəli yaxta "Eclipse", 1 milyard dollar dəyərində qiymətləndirilən sənət kolleksiyası, başqa ölkələrdəki mülkləri və əlbəttə "Çelsi".

Sanksiyaların təsiri: Böyük Britaniyada sanksiyaya məruz qalandan sonra, "Çelsi"ni satmaqdan başqa çarəsi qalmayıb. Onun EVRAZ səhmləri müharibə başlayandan bəri 90% dəyər itirib.

R.Abramoviş İsraillə ən çox tanınan oliqarxdır. Son illərdə o, İsrailə, o cümlədən Şeba Xəstəxanasına və Yad Vaşemə təxminən yarım milyard dollar ianə edib, Moskvada Yəhudilik və Tolerantlıq Muzeyinin yaradılması üçün torpaq bağışlayıb. 

Mixail Fridman - Alman neft şirkətləri olan "Alfa" və "LetterOne" holdinq qruplarının, Türkiyədə, Rusiyada mobil operatorun, Rusiyanın ən böyük özəl banklarından biri olan "Alfa Bank"ın  və Rusiyada ən böyük pərakəndə satış şirkəti X5 şəbəkəsinin sahibi.

Necə varlandı: İlk işi 20 yaşında olarkən pəncərələrin yuyulması ilə bağlı olub. Sovet İttifaqı dağılandan sonra yaranmış imkanları çox tez dərk edib və tərəfdaşları ilə Rusiyanın ilk özəl banklarından biri olan "Alfa" Bankı qurub. 1996-cı ildə Yeltsinə köməyi müqabilində o, tərəfdaşları Len Blavatnik və Viktor Vekselberqlə birlikdə "TNK" neft şirkətini bir neçə yüz milyon dollara alıb. 15 il sonra şirkəti 56 milyard dollara dövlətə məxsus "Rosneft"ə satıblar.
Digər mülkləri: Londonda 65 milyon funta aldığı və 2018-ci ildən bəri yaşadığı malikanə.
Sanksiyaların təsiri: Alfa Bank ilk dəfə sanksiyalara daxil edilib. Fridmanın özü sanksiyalara məruz qalmayıb və Ukrayna hücumuna son qoymağa çağıran oliqarxlardan olub. Fridman Rusiyada Yəhudi Konqresinin yaradıcılarından biri kimi yəhudi kontekstində fəal oliqarxlardan biridir. 

German Kahn - "Alfa" və "LetterOne" holdinq qruplarında tərəfdaş.

Necə varlanıb: Mixail Fridmanın Moskva Metallar Fakültəsini bitirəndən bəri yaxın dostu olub. Bu gün əsas holdinqi "Alfa Bank" olan Alfa Qrupun bir hissəsinin yaradılmasında iştirak edib.  O, TNK-BP neft şirkəti "Rosneft"ə satılana qədər sədr müavini vəzifəsində çalışıb. Daha sonra o, Fridman ilə birlikdə Lüksemburqda qeydiyyatdan keçmiş və Avropanın müxtəlif şirkətlərinə sərmayə qoyan "LetterOne" qrupunu yaradıb.

Digər mülkləri: İngiltərədə daimi yaşadığı bir neçə mənzil.

Sanksiyaların təsiri: "Alfa Bank"ın sanksiyalara məruz qalan banklar siyahısına daxil  olması.
German  Rusiyadakı Yəhudi Konqresində çox fəaldır və indiki həyat yoldaşı ilə İsrailə uçarkən tanış olub (orada stüardessa işləyirmiş).

Viktor Vekselberq - Renova İnvestisiya Şirkətinin sahibi. 

Necə varlanıb: 1996-cı ildə məktəb yoldaşı Len Blavatnik ilə birlikdə dünyanın ən böyük alüminium istehsalçısı olan "ROSAL"a birləşdirilən "SUAL" şirkətini qurub. Onlar TNK neft şirkətinin səhmlərini alıblar,  onu Britaniya BP ilə birgə müəssisəyə çeviriblər. 2013-cü ildə onu "Rosneft"ə 56 milyard dollara satıblar - bunun 5 milyard dolları Vekselberqə qalıb.  

Mülkləri: 2013-cü ildə milyonlarla dollarlıq sərmayə ilə "Faberge Egg"  muzeyi qurdu. ABŞ və İsveçrədə bir neçə evi var.

Sanksiyaların təsiri: 2018-ci ildə ABŞ-da prezident seçkilərinə müdaxilədə şübhəli bildiyinə görə, ABŞ ölkəyə gediş-gəlişi məhdudlaşdırılıb. Onun 2 milyard dollardan çox xarici banklardakı aktivləri dondurulub. Viktor Benni Qanzın sədri olduğu uğursuz İsrail startapı "Beşinci Ölçü"nün əsas investoru idi.

Mixail Xodorkovski - Əsasən Avropa və ABŞ-da daşınmaz əmlaka sərmayə qoyan Quadrum Global Fund-un sahibi. Rusiyada Putinin hakimiyyəti əleyhinə materiallar dərc edən bir sıra xəbər saytlarını maliyyələşdirir.

Necə varlanıb: 1980-ci illərin sonlarında Kommunist Partiyası ilə əməkdaşlıq edərək Gənclərin Elmi-Texnoloji Sahibkarlığı üçün yarımpartiya təşkilatı yaratdı, daha sonra mərkəz, proqram təminatı istehsal edən şirkətə çevrildi. O, spirtli içkilər də satırdı və 1990-cı illərin əvvəllərində Rusiyada fərqli dəb sahəsi ilə məşğul olurdu. Putin 2000-ci ildə hakimiyyətə gələndə Rusiyaya özəlləşdirmə və kapitalizmlə yanaşı demokratiyanın gəldiyini düşünməklə yanılmışdı. 2003-cü ildə o, Putinə qarşı iki müxalifət partiyasına töhfə verəcəyini açıqladı və həmin ilin sonunda həbs olunaraq 14 il cəzaya məhkum edildi. 2013-cü ildə Xodorkovski Rusiyanı tərk etmək şərti ilə Putindən şəxsi əfv aldı. Hazırda Londonda yaşayır.

Mülkləri: Sərvəti hazırda "Forbes" tərəfindən "cəmi" 600 milyon dollar olaraq qiymətləndirilir.
Sanksiyaların təsiri: Qərbin sanksiyalarına daxil edilməyib, çünki o, Putinə qarşı müxalifəti ilə tanınır.

Mixail Proxorov  - Onexim Bankın sahibi. 

Necə varlandı: Xodorkovski kimi Proxorov da dəb sahəsi ilə biznesə başlayıb. 1991-ci ildə o, yaxşı əlaqələri olan Vladimir Potanin ilə tanış olub və birlikdə kiçik bir bank yaradıblar. Daha sonra Boris Yeltsinin xilas edilməsində iştirak ediblər və bunun müqabilində 1995-ci ildə metal nəhəngi "Norilsk Nikel"də pay alıblar. Şirkətdəki payını Potaninə satdıqdan sonra o, NBA tarixində ilk qeyri-amerikan olan "Brooklyn Nets" basketbol komandasının sahib olub. 2014-cü ildə ABŞ-ın sanksiyalarından sonra o, Putinin təzyiqi ilə komandanı "Alibaba"nın qurucularından birinə 3,5 milyard dollara satıb. 2012-ci ildə o, Rusiya prezidentliyinə namizəd olub və 10 faizdən az səslə üçüncü yerdə qərarlaşıb. 

Mülkləri: 95,1 metr uzunluğunda və 155 milyon dollar dəyərində olan "Yacht Palladium".
Sanksiyaların təsiri: Siyahıya daxil edilməyib, çünki o, Putinin tərəfdaşlarından biri deyil.
Leonid Mixelson (66) - Gennadi Timçenkoya məxsus Rusiyanın ikinci ən böyük qaz istehsalçısı "Novatek"in baş direktoru və təsisçisi, Putinin kürəkənindən aldığı "Sibur" kimya şirkətinin nəzarət səhmdarıdır.

Necə varlanıb: O, tikinti sahəsində usta olub, daha strateji layihələrin idarə edilməsinə qədər irəliləyib və Rusiyada böyük qaz kəmərinin tikintisinə rəhbərlik edib. Sovet İttifaqı dağılandan sonra işçi kimi işlədiyi tikinti şirkətini alıb. 

Mülkləri: 85 metr uzunluğunda və buqələmun kimi günəşdə rəngləri dəyişən unikal üsulla boyanmış "Pacific" adlı şəxsi təyyarə və yaxtaya sahibdir.

Sanksiyaların təsiri: "Novatek"ə qarşı Britaniya sanksiyaları siyasında yer alır.