Dünya azərbaycanlılarının təşkilatlanması sürətlənir
Yeni-yeni diaspor təşkilatlarının yaranması bu prosesə təkan verir
Bu gün dünyanın müxtəlif ölkələrində yüzlərlə Azərbaycan icma və birlikləri fəaliyyət göstərməkdədir. Sevindirici hal ondan ibarətdir ki, diasporumuzun təşkilatlanma prosesi bu gün də davam edir. Hələ Xarici Ölkələrdə Yaşayan Azərbaycanlılarla İş üzrə Dövlət Komitəsi yaradılmamışdan əvvəl formalaşmış və ayrı-ayrılıqda fəaliyyət göstərən çoxsaylı cəmiyyət və birliklər tarixi Vətən naminə bir araya gələrək Azərbaycan federal birlikləri yaratmağa başladılar. Onların sırasında Ümumrusiya Azərbaycan Konqresi, Ukrayna Azərbaycanlıları Konqresi, Rusiya Azərbaycanlılarının Federal Milli-Mədəni Muxtariyyəti, Almaniya Azərbaycan Cəmiyyətləri Federasiyası, İsveç- Azərbaycan Federasiyası, Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistan Azərbaycanlılarının "Turan" Konqresi və Qırğızıstanda fəaliyyət göstərən "Azəri" İctimai Birliyini qeyd etmək olar. Ümumiyyətlə Xarici Ölkələrdə Yaşayan Azərbaycanlılarla İş üzrə Dövlət Komitəsi yarandığı gündən yeni cəmiyyət və birliklərin yaradılmasına diqqət yetirməkdədir. Bunun nəticəsidir ki, Belorus Azərbaycan İcmaları Konqresi, Moldova Azərbaycanlıları Konqresi, Özbəkistan Azərbaycan Mədəniyyət Mərkəzləri Assosiasiyası, Azərbaycan-Norveç Assosasiyası öz qüvvələrini bir mərkəzdə birləşdirmək niyyəti ilə bu sıraya qatılmışlar. Federal birliklərin fəaliyyətini gücləndirmək, çevikliyini artırmaq məqsədilə ötən müddət ərzində onların regional təşkilatları da təsis edilmişdir. Bu gün Rusiya Federasiyasının əksər subyektində ÜmumRusiya Azərbaycanlıları Konqresinin regional təşkilatı uğurla fəaliyyət göstərir. Həmin regional təşkilatların fəaliyyətini əlaqələndirmək, onlar arasında əlaqələri tənzimləmək məqsədilə Rusiya Federasiyasının Federal dairələrində ÜmumRusiya Azərbaycanlıları Konqresinin Dairə Şuraları yaradılmışdır. Hazırda özündə ÜmumRusiya Azərbaycanlıları Konqresinin regional təşkilatlarıını birləşdirən Privoljsk, Ural, Şimal-Qərb, Sibir və Uzaq Şərq Dairə Şuraları təsis edilərək uğurla fəaliyyət göstərirlər. Bundan başqa, ÜmumRusiya Azərbaycanlıları Konqresinin Rusiyada mövcud olan digər Azərbaycan diaspor təşkilatlarının birləşdirilməsi istiqamətində də fəaliyyətini genişləndirməkdədir. Bu qurumların fəaliyyətlərinin əlaqələndirilməsi və həmvətənlərimiz arasında həmrəyliyin möhkəmləndirilməsi, onların maraqlarının müdafiə olunmasının təminatı məqsədilə Azərbaycan diaspor təşkilatlarının Koordinasiya Şurası da təsis edilmişdir.
Aparılmış məqsədyönlü işlər nəticəsində yalnız 2004-cü ildə Avropada və MDB məkanında o cümlədən, Özbəkistan, Qırğızıstan, Norveç, Niderland, Almaniya, İspaniya, İtaliya, Belçika, Bolqarıstan, Çexiya, Finlandiya, Estoniya, Polşa, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Misir Ərəb Respublikası, Türkiyə və Birləşmiş Ştatlarda 40-a yaxın yeni Azərbaycan icmaları yaradılmışdır. 2003-cü il, aprel ayında Almaniya Federativ Respublikasının Maynts şəhərində Dünya Azərbaycanlıları diaspor təşkilatları rəhbərlərinin I Forumu çağırıldı. 29 ölkədən 170 nümayəndənin qatıldığı forumda Vətənin taleyüklü məsələləri ətrafında əhatəli fikir mübadiləsi aparılmış, bir ölkə daxilində ayrı-ayrılıqda fəaliyyət göstərən Azərbaycan icma və təşkilatlarının ümumvətən mənafeyi naminə vahid federasiya, konqres, bir mərkəzdə birləşməsi tədqirəlayiq hesab edilmişdir. Forumda səslənmiş əsas təkliflərdən biri Avropa məkanında fəaliyyət göstərən Azərbaycan icma və birliklərinin vahid bir təşkilatda birləşdirilməsi ilə bağlı idi. Bunun da nəticəsi olaraq forum çərçivəsində MDB məkanındakı diaspor təşkilat rəhbərlərinin təşəbbüsü ilə bu regionda məskunlaşmış həmvətənlərimizin ölkəmizlə əlaqələrinin daha da möhkəmləndirilməsinə, onların arasında mənəvi, siyasi birliyin və ideya həmrəyliyinin yaradılmasına xidmət edən "Müstəqil Dövlətlər Birliyi Ölkələri Azərbaycan İctimai Birliklərinin Əlaqələndirmə Şurası"ı yaradıldı və beləliklə də bu yöndə ilk addım atılmış oldu.
2003-cü ilin may ayında Türkiyənin İzmir şəhərində keçirilən "Azərbaycan diasporu: perspektivlər və reallıqlar" mövzusunda dünya azərbaycanlıları diaspor təşkilatı rəhbərlərinin növbəti konfransı zamanı Avropada fəaliyyət göstərən icma və birliklərin vahid təşkilatda birləşdirilməsi məsələsi bir daha gündəmə gətirildi. Bu ideyanın reallaşdırılmasının zəruriliyini nəzərə alaraq, 2004-cü il, aprel ayının 17-də Berlin şəhərində Avropa Azərbaycanlıları Konqresinin təsis konfransı keçirildi. Avropa Azərbaycanlıları Konqresinin yüksək səviyyədə keçirilmiş təsis konfransında dünyanın 28 ölkəsindən 50-dən artıq diaspor təşkilatlarından 264 nümayəndə qatılmışdı. Konfransda Rusiya Federasiyası, Ukrayna, Belarus, İsveç, İsveçrə, Norveç, Danimarka, Fransa, Hollandiya, Avstriya, Çexiya, Bolqarıstan, Rumıniya, Macarıstan, Belçika, Finlandiya, Polşa, Estoniya və Almaniyadakı Azərbaycan icmalarının nümayəndələri, Türkiyə Böyük Millət Məclisi, Almaniya Bundestaqının üzvləri, eyni zamanda Azərbaycan Respublikasının nümayəndə heyəti - Azərbaycan Respublikası Prezident Administrasiyasının ictimai-siyasi məsələlər şöbəsinin müdiri Əli Həsənov, Xarici Ölkələrdə Yaşayan Azərbaycanlılarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Nazim İbrahimov, ölkəmizin Almaniyadakı fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Hüseynağa Sadıqov iştirak edirdilər. Konfransda Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin tədbir iştirakçılarına təbrik məktubu oxundu. Avropa Azərbaycanlıları Konqresinin təsis konfransı yalnız Avropa azərbaycanlılarının vahid təşkilatda birləşdirilməsini təsbit edən qərarların qəbulu ilə deyil, həm də Azərbaycan həqiqətlərinin, respublikamızın qarşılaşdığı problemlər, ölkəmizin nailiyyətləri və perspektivləri ilə bağlı reallıqların bütün Avropa ictimaiyyətinə çatdırılması ilə də yadda qaldı. Xüsusi tapşırıqların icrasını təmin etmək məqsədilə Avropa Azərbaycanlıları Konqresi öz nəzdində mətbuat bölməsi və komitələr yaratmaq səlahiyyətinə, müxtəlif mövzulara aid konfranslar, diskussiyalar, mətbuat üçün birifinqlər, kurslar, seminarlar, məruzələr, sərgilər, musiqili tədbirlər, təhsillə əlaqəli səfərlər təşkil etmək imkanına malikdir. Azərbaycan xalqının XX əsrdə yaşadığı facilər, məpuz qaldığı soyqırım aktları, Qarabağ münaqişəsinin səbəbləri, topaqlarımızın 20 faizinin Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğalı və digər faktların Avropa ictimaiyyətinə, burada fəaliyyət göstərən müxtəlif təşkilatlara obyektiv şəkildə çatdırılması Avropa Azərbaycanlıları Konqresinin fəaliyyətində prioritet məsələlər sırasında dayanırdı. Kifayət qədər səmərəli müzakirələr şəraitində keçmiş təsis konfransının sonunda 50-dən artıq icma və birliklərin iştirakı ilə rəsmi razılıq protokolu imzalanmış və tədbir iştirakçılarının Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevə müraciət qəbul olunmuşdu.
Avropa Azərbaycanlıranın vahid bir təşkilatda birləşdirilməsi digər qitələrdə də eyni profilli qurumların yaradılması üçün müsbət pressedent yaratdı. Dünya azərbaycanlılarını vahid təşkilatda birləşdirməyə xidmət edən bu işin davamı olaraq Xarici Ölkələrdə Yaşayan Azərbaycanlılarla İş üzrə Dövlət Komitəsi Asiyada fəaliyyət göstərən diaspor təşkilatlarını bir araya gətirmək istiqamətində tədbirlər həyata keçirməyə başladı. Bu məqsədlə 2004-cü ilin may ayının 28-də Türkiyə Respublikasının İsgəndərun şəhərində bu ölkədə fəaliyyət göstərən 18 Azərbaycan icma və birliklərini özündə birləşdirən Türkiyə Azərbaycan Dərnəkləri Federasiyasının təsis konfransı keçirilmişdir. Konfransın işində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İcra Aparatının ictimai-siyasi məsələlər şöbəsinin müdiri Əli Həsənov, Xarici Ölkələrdə Yaşayan Azərbaycanlılarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin sədri Nazim İbrahimov, Azərbaycan Respublikasının mədəniyyət naziri Polad Bülbüloğlu, ölkəmizin Türkiyədəki səfiri Məmməd Əliyev, Avropa Azərbaycanlıları Konqresinin prezidenti Bahəddin Kaya, Türkiyə Cümhuriyyəti tərəfindən Hatay vilayətinin valisi Abdul Kadır Sarı, İsgəndərun şəhər Bələdiyyəsinin başqanı Mete Aslan, Ceyhan, Dördyol və Payas bələdiyyə başqanları Hüseyn Sözlü, Bilgahan Aksoy, Bəkir Altan, Ceyhan şəhər kaymakamı Selmi Yurdaer və eyni zamanda Rusiya və Almaniyada fəaliyyət göstərən diaspor təşkilatları nümayəndələri də iştirak edirdilər. Konfransın əvvəlində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti cənab İlham Əliyevin tədbir iştirakçılarına təbrik məktubu oxundu və bundan sonra müxtəlif mövzularla bağlı məruzələr dinlənildi. Aparılmış müzakirəlirn yekunu olaraq qətnamə qəbul edildi. Qətnamədə Türkiyə Azərbaycan Dərnəkləri Federasiyası qardaş Türkiyədə fəaliyyət göstərən ayrı-ayrı Azərbaycan dərnəklərini, müxtəlif qurumları və onların timsalında burada yaşayan bütün həmvətənlərimizi öz ətrafında sıx birləşdirməyi qarşısına məqsəd qoyduğu qeyd olunur. Türkiyə Azərbaycan Dərnəkləri Federasiyasının təsis olunması ilə bağlı rəsmi razılıq protokolunu qardaş ölkənin 18 şəhərində - Ankara, Adana, Antaliya, Aydın, Balıkesir, Bursa, Çanakkale, İstanbul, İzmir, İzmit, İqdır, Manisa, Muğla, Tre, İsgəndərun və Dördyol Azərbaycan Kültür və Dayanışma Mərkəzlərinin rəhbərləri imzalanmış və Türkiyədə fəaliyyət göstərən digər Azərbaycan dərnək və qurumlarını da Federasiya ətrafında sıx birləşməyə çağımışlar. Tədbirin sonunda Azərbaycan Prezidentinə ünvanlanmış müraciətdə Türkiyə Azərbaycan Dərnəkləri Federasiyasının ümummilli liderimiz Heydər Əliyevin müəyyənləşdirdiyi və onun siyasi varisi kimi cənab İlham Əliyevin müvəffəqiyyətlə davam etdirməkdə olduğu Azərbaycançılıq ideyalarının gerçəkləşdirilməsi işinə öz töhfəsini verməyə çalışacağı bəyan edilmişdir. Türkiyə Azərbaycan Dərnəkləri Federasiyasının təsis olunması tam qətiyyətlə söyləməyə əsas verirdi ki, ötən dövr ərzində dünyanın müxtəlif ölkələrində fəaliyyət göstərən çoxsaylı cəmiyyət və dərnəklərin bir araya gətirilməsi, onların fəaliyyətinin əlaqələndirilməsi istiqamətində müəyyən addımlar atılmaqdadır. 2004-cü ilin oktyabr ayında Ümumrusiya Azərbaycan Konqresinin II Qurultayının keçirilməsi isə diaspor quruculuğu tariximizin ən mühüm hadisələrindən biri olmuşdur. 2005-ci ilin birinci yarısında Türk Azərbaycan Dərnəkləri Federasiyasının I qurultayı, Ümumqazaxıstan Azərbaycanlılarının və Gürcüstan Azərbaycanlılarının təsis qurultayları keçirildi. Dövlət Komitəsinin bundan başqa qarşısına qoyduğu əsas məqsədlərdən biri də Amerika və Asiya Azərbaycanlıları Konqreslərinin təsis edilməsinə nail olmaq idi. Bu proses qitələr üzrə yekunlaşdıqdan sonra Dünya Azərbaycanlılarının vahid bir təşkilatını yaratmaq ideyasının həyata keçirilməsi sahəsində qəti addımlar atıldı. Artıq bu ideyanın gerçəkləşməsinə doğru gedilir. Bu proses çoxşaxəlidir və yalnız bir amala - Dünya Azərbaycanlılarının təşkilatlandırılmasına, onların mənəvi-ideoloji birliyinin təmin olunmasına yönəldilmişdir.
Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında KİV-in İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap edilmişdir